چكيده

با توسعه اينترنت، مسائل پيرامون سازماندهي و بازيابي اطلاعات الكترونيكي بسيار با اهميت شده است. در نتيجه نياز به مكانيسمي براي كمك در سازماندهي و مكان يابي اطلاعات مربوط بسيار احساس مي شود. به همين دليل كوشش براي كاربرد طرحهاي رده بندي كتابخانه جهت سازماندهي منابع الكترونيكي ازقلمرو كتابخانه ها و فهرستهاي آن فراتر رفته بطوريكه متخصصان اطلاع رساني و پايگاه هاي اطلاعاتي و بازيابي اطلاعات، قابليتهاي رده بندي كتابخانه را در سازماندهي اطلاعات موجود در اينترنت با هدف بهبود مرور و جستجوي موضوعي مورد كاوش وبررسي قرار داده اند. چنانچه رده بندي بعنوان ابزار طبقه بندي(براي كنار هم قرار دادن مواد هم موضوع) درنظر گرفته شود، نقش آن بعنوان ابزار سازماندهي موضوعي منابع اينترنتي تقويت مي شود. بكارگيري رده بندي در محيط وب داراي مزايايي است از جمله:

• رده بندي مي تواند دقت و بازيافت را بهبود بخشد.

• زمينه اي براي اصطلاحات جستجو ايجاد كند.

• به كاربردراعم واخص كردن جستجوبا پيروي ازساختارسلسله مراتبي كمك مي كند

 اكثر متخصصان اطلاعات معتقدند كه سيستمهاي رده بندي كتابخانه بعنوان وسيله سازماندهي اطلاعات الكترونيكي مفيدند.

سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي نيز با توجه به ضرورت اين امر مهم، اقداماتي به انجام رسانيده است. پس از راه اندازي وب سايت سازمان با همت كارشناسان سازمان در سال 1379، امكان ارائه خدمات از طريق وب سايت براي مراجعان فراهم گرديد و ايجاد بزرگراه اطلاعاتي و راهنماي موضوعي كاربران به منابع مفيد و سودمند موجود در اينترنت ضروري به نظر رسيد. در اين راستا در وب سايت سازمان راهنماي موضوعي طراحي گرديد. نحوه سازماندهي منابع اينترنتي بر اساس رده بندي دهدهي ديويي (DDC) است و در صفحه اصلي سايت سازمان، امكان جستجو، بازيابي اطلاعات، دسترسي به سايتها و منابع اينترنتي از طريق فهرست رده اي ديويي امكانپذير مي باشد.

كليدواژه ها: سازماندهي صفحات وب، نظام هاي رده بندي

مقدمه

در حال حاضر حجم بسيار زيادي از انواع منابع اطلاعاتي در حوزه‌هاي مختلف از طريق شبكه اينترنت قابل دسترسي است. از طرفي گسترش فزاينده و سر‌سام آور حجم منابع اطلاعاتي در اين محيط جديد مشكلاتي را در دسترسي به اطلاعات ارزشمند و معتبر بوجود آورده است. شبكه اينترنت علاوه بر اينكه امروزه افقهاي نويني را در دسترسي يكپارچه به انواع منابع اطلاعاتي فراروي كتابداران و جستجو‌گران اطلاعات نهاده است با يك آشفتگي و بي‌نظمي بزرگ روبرو مي‌باشد كه ناشي از ناكارآمدي روشهاي ساز‌ماندهي اطلاعات در اين محيط جديد است. در واقع بر خلاف كتابخانه‌ها كه هر ماده اطلاعاتي را بر اساس معيار‌هاي خاصي انتخاب كرده و با استفاده از اصول و راهكار‌هاي استانداردي، سازماندهي مي‌نمايند، اينترنت پذيراي هر نوعي از اطلاعات از سوي هر شخص يا مؤسسه‌اي مي‌باشد. به عبارت ديگر هيچگونه كنترل چارچوبي براي ورود اطلاعات در شبكه جهاني اينترنت وجود ندارد. سالهاست كه كتابداران با دانش نظري و تجربه علمي خود در زمينه شناسايي منابع اطلاعاتي و آشنايي با شيوه هاي مناسب سازماندهي (رده بندي و...) توانسته اند به مجموعه هاي بزرگ و كوچك هزاران كتابخانه و مركز اطلاع رساني سامان داده و به نيازمندان اطلاعات خدمت كنند. ايشان وظيفه سازماندهي منابع چاپي را بر عهده داشته‌اند بنابر‌اين دور از انتظار نيست كه هم اينك بازهم آنها وظيفه اصلي سازماندهي منابع اينترنتي را بر عهده بگيرند. (حميد احمدي، 1381) بر خلاف تصور كساني كه مي‌پندارند توانمنديهاي شگرف رايانه پاسخگوي هر گونه مشكلي است، بايد تأكيد كرد كه تنها با استفاده از رويكرد‌هاي كتابدارانه مي‌توان راهها و روشهاي مناسب و سود‌مندي را براي سازماندهي اطلاعات در عصر جديد ارائه داد. لذا باز‌گشت به رهبرد‌هاي كتابدارانه و استفاده از استاندارد‌هاي فهرستنويسي و نمايه‌سازي مي‌تواند تا حدود زيادي مشكلات موجود را برطرف سازد به صورتي كه جستجو‌گران و كاربران اينترنت بتوانند براحتي از اقيانوس رو به گسترش اطلاعات در اين محيط جديد استفاده نموده و نا‌اميدانه در آن غرق نشوند. در واقع كتابداران به خاطر آشنايي با نياز‌هاي اطلاعاتي كار‌بران و همچنين به واسطه بر‌خور‌داري از دانش و تجربه لازم براي تجزيه و تحليل محتوا و ارزيابي اعتبار، صحت و كيفيت اطلاعات مي‌دانند كه چه نوع سايتي مورد نياز استفاده ‌كنندگان است و آنها مي‌توانند با شناسايي منابع اطلاعاتي ارزشمند موجود در شبكه اينترنت و فهرست كردن سايتهاي مناسب و دسترس‌پذير نمودن آنها جستجو‌گران اطلاعات را در اين دنياي آشفته ياري دهند.

بيان مساله

امروزه كار سازماندهي اطلاعات در اينترنت بر عهده موتور‌هاي جستجو مي‌باشد. اما در اين ميان نكته مهم قابل ذكر اين است كه حاصل كاوشي كه در آن صورت مي‌گيرد داراي مشكلات و نواقصي است كه هنوز مورد بحث محافل علمي است و تا كنون الگوريتم جامع و كاملي كه منجر به باز‌يابي دقيق اطلاعات شبكه اينترنت بشود ارائه نشده است. در واقع موتورهاي جستجو هرچه قدر هم كه قوي و كار‌آمد باشند به دليل بالا بودن حجم و تنوع موضوعي اطلاعات و منابع موجود در شبكه اينترنت قادر به ساز‌ماندهي تمامي منابع اين شبكه نيستند. هيچ يك از موتور‌هاي كاوش، قابليت جستجوي تمامي منابع اطلاعاتي موجود در شبكه اينترنت را دارا نيستند. از آنجا كه هر يك از موتور‌هاي جستجو به شيوه‌ي متفاوت و بدون استفاده از رهبرد‌ها و رويكرد‌هاي كتابدارانه به شناسايي و نمايه سازي منابع اطلاعاتي اينترنت مي‌پردازند، به طور معمول نتايج جستجو در اينترنت بصورت سياهه‌اي بسيار طولاني و غير قابل باور از سايتها و منابع كم ‌ربط و حتي در مواردي كلاً نامربوط در اختيار جستجو‌گر قرار مي‌گيرد كه مورد رضايت وي نيست. همچنين با توجه به حجم بالاي منابع در اينترنت و عدم امكان سازماندهي همه آنها لازم است كه از قبل سياست مشخصي براي انتخاب منابع ارزشمند جهت سازماندهي صورت بگيرد. بنابر‌اين با توجه به وسعت بالاي منابع اطلاعاتي در شبكه اينترنت و ناتواني موتور‌هاي كاوش در سازماندهي اين گونه منابع و از طرف ديگر اهميت و لزوم سازماندهي منابع اينترنتي و انتظارات زيادي كه در اين راه از متوليان سازماندهي اطلاعات به ويژه از سوي كتابداران مي رود، باعث شده مسئوليت جديدي را فرا روي آنها قرار دهد. بروز اين موارد و مشكلات براي كتابداراني كه با سازماندهي اطلاعات و نظم در دسترس‌پذيري خو گرفته‌اند مساله آفرين مي‌باشد. استفاده از دانش و تجربه كتابداران در رده‌بندي و گرايش به رويكرد‌هاي موضوعي در طبقه‌بندي و سازماندهي منابع، شبكه اينترنت را به محيطي آسان و جذاب براي كاوش و گشت و گذار تبديل نموده و به كاربران دريافتن اطلاعات دقيق و سر‌نخهاي مناسب در ميان انبوه داده‌ها كمك خواهد كرد. (مختاري نبي، 1382)

هدف و ضرورت سازماندهي صفحات وب

ظهور محيط هاي الكترونيكي جديد و منابع الكترونيكي مختلف، ضرورت الگوها، روشها، استانداردها و ابزارهاي جديدي را براي ذخيره، سازماندهي و بازيابي آنها مخصوصا منابع اينترنتي را مي طلبد(مختاري نبي، 1382) رابطه بين سازماندهي اطلاعات و اينترنت يك رابطه دو سويه و تعاملي است. اينترنت از سويي تسهيلات فراواني جهت سازماندهي اطلاعات پديد آورده است و از سوي ديگر تحت تاثير روشهاي سازماندهي اطلاعات قرار گرفته است.در اين جا به برخي ازدلايلي كه بحث سازماندهي را براي صفحات وب ضروري مي سازد، اشاره مي گردد:

- مسائل و مشكلات جستجو و بازيابي اطلاعات در اينترنت از طريق موتورهاي كاوش، تواناييهاو مزاياي فهرست هاي كتابخانه اي در سازماندهي اطلاعات و حل مشكلات جستجو و بازيابي اطلاعات، فراهم آوردن امكان دسترسي به منابع ارزشمندي كه به طور روز افزون به اينترنت افزوده مي شود

منابع موجود در اينترنت توسط افراد و سازمان هاي گوناگون و با هدف هاي متفاوت به آن افزوده مي شود. روز به روز بر تعداد صفحات خانگي توسط افراد افزوده مي گردد. به عبارت ديگر اكثر منابع بدون ضابطه و الگوي مشخص وارد اينترنت مي شود.

بازيافت زياد و نامربوط كه يكي از مشكلات عمده پايگاههاي اطلاعاتي مي باشد در اين جا نيز با شدت و دامنه بسيار گسترده تري به چشم مي خورد و موجب عدم دسترسي به اطلاعات مفيد و مناسب در اينترنت مي شود..

از نظر نوع و محتواي اطلاعات موجود در اينترنت برخي آنرا به مغازه سمساري تشبيه كرده اند كه هر چيزي در آن يافت مي شود. همين گوناگوني غير موجه در برخي موارد موجب بيراهه رفتن كاربران، به ويژه كاربران غير ماهر مي شود كه هنگام جستجو پيرامون مطلبي خاص از موضوع ديگر سر در مي آورند.

در حالي كه گستره و نوع اطلاعات در اينترنت حجيم و قابل توجه است اما اين اطلاعات به صورتي ناقص و نابسامان سازماندهي شده است گاهي اوقات تا بدان اندازه ضعيف كه جستجو در اينترنت از نظر وقت و هزينه مقرون به صرفه نيست و كاربر ترجيح مي دهد به شبكه هاي اطلاع رساني تجاري مراجع كند. اگر چه براي جستجو در اينترنت نرم افزارها يا موتورهاي جستجوي گوناگوني در اختيار است اما اطلاعات اينترنت بطور مناسبي سازماندهي نشده و شيوه عمل موتورهاي جستجو مانع از رسيدن به يك نتيجه مطلوب در بازيابي است. بعضا مشاهده مي شود كه اطلاعات سايتي توسط پديدآورنده آن يا مسئولان سايت از يك رايانه سرويس دهنده ديگري انتقال مي يابد بدون آنكه به اين تغيير نشاني اشاره اي شود.(محمدي، 1384)

رده بندي به عنوان يكي از ابزارهاي سازماندهي منابع اطلاعاتي وب

طرحها و ابزار‌هاي فهرستنويسي منابع اينترنت، نابساماني و آشفتگي منابع شبكه اينترنت و بوجود آمدن مشكلاتي در زمينه جستجو و باز‌يابي اطلاعات در اين شبكه، ضرورت انتخاب راهبرد‌ها و روشهاي نويني را براي حل اين معضل ايجاب كرده است. اكثر كتابداران و متخصصان اطلاع رساني معتقدند استفاده از طرح هاي رده بندي كتابخانه اي در سازماندهي، جستجو و مرور اطلاعات موجود در اينترنت بسيار كارآمد مي باشد. در مجموعه كتابخانه، نقش اساسي رده بندي كمك به كاربران در تعيين مكان مواد در قفسه است. اگر كاربر شماره بازيابي را بداند، او به سرعت قادر به يافتن مواد ضروري خود مي شود حتي اگر مجموعه كتابخانه ميليونها اثر داشته باشد. زمانيكه كاربران قفسه ها را مرور مي كنند، مواد موضوعي مرتبط را دريك قفسه مي يابند و در اين صورت، نياز به دانستن تمامي شماره هاي بازيابي مرتفع مي شود چرا كه كتابهاي هم موضوع (با موضوع مرتبط) به آساني در كنار هم يافت مي شوند. اما اهميت اين دو عملكرد با توسعه اينترنت تغيير يافته است.منابع اينترنتي به محل فيزيكي در مخزن نياز ندارند، در سايبر اسپيس ذخيره مي شوند و جستجوي آنها بدون توجه به محل ذخيره سازي واقعي آنها صورت مي گيرد. كاربران كتابخانه جهت يافتن اطلاعات ديگر نيازي به مراجعه به كتابخانه ندارند. بجاي آن كامپيوتري كه در شبكه قرار گرفته، كاربر را در يافتن اطلاعات مورد نياز خود ياري مي رساند. در اين شرايط، عملكرد رده بندي بعنوان مكان ياب مواد فيزيكي موجود در محل مشخص اهميت خود را از دست مي دهد. ولي چنانچه رده بندي بعنوان ابزار طبقه بندي(براي كنار هم قرار دادن مواد هم موضوع) درنظر گرفته شود، نقش آن بعنوان ابزار سازماندهي موضوعي منابع اينترنتي تقويت مي شود. با وارد كردن منابع الكترونيكي در فهرست كتابخانه، مجموعه كتابخانه ها بدون صرف هزينه زياد، افزايش مي يابد واز طرف ديگر دسترسي از راه دور به اين منابع هم براي كاربران آسانتر از دسترسي به منابع سنتي است(Susan J.Matveyeva 2002)

بكارگيري رده بندي در محيط وب داراي مزايايي است از جمله:

رده بندي مي تواند دقت و بازيافت را بهبود بخشد.

زمينه اي براي اصطلاحات جستجو ايجاد كند.

به كاربردراعم واخص كردن جستجوبا پيروي ازساختارسلسله مراتبي كمك مي كند.

رده بندي پتانسيلي براي دسترسي چند زباني به مجموعه ايجاد مي كند. چون نشانه رده بندي از زبان خاصي مجزاست جستجوگر قادر است اصطلاحات جستجو را به زباني مشخص وارد كرده و سپس آن اصطلاحات به تمامي قسمتهاي مربوط سيستم رده بندي مرتبط مي شوند بعداً مي تواند براي بازيابي منابع به زباني خاص در آن موضوع استفاده شوند.(زاهدي، 1383)

چالشهاي موجود در سازماندهي منابع اطلاعاتي با استفاده از طرح هاي رده بندي

برخي از چالش هاي موجود دراستفاده از طرح هاي رده بندي جهت سازماندهي صفحات وب به شرح ذيل مي باشد:

1. امكان بررسي جنبه‌هاي مختلف منابع اينترنتي به دليل خصوصيات و ويژگيهاي خاص منابع محيط اينترنت وجود ندارد.

2. امكان بررسي و تورق اين منابع موجود نمي باشد.

3. منابع اينترنتي داراي پيوند هاي زيادي به منابع و سايتهاي ديگر هستند كه بررسي همه آنها، استخراج اطلاعات و بلاخره گنجاندن آنها در پيشينه فهرستنويسي تا حدودي غير ممكن بوده و وقت و هزينه زيادي را صرف مي‌نمايد. در واقع تورق و در دست گرفتن منابع اينترنتي و مشاهده رابطه منظم بين صفحات آنها و يادانستن شماره صفحات و اندازه انها بر اساس سانتي‌متر، آنگونه كه در مورد كتاب اتفاق مي‌افتد، غير ممكن مي‌باشد.

4. شماره هاي رده بندي در ركوردهاي مارك براي انتشارات الكترونيكي جايي در نظر نگرفته است.

پيشينه

با توجه به اهميت دسترس‌پذير‌سازي و همچنين به منظور تسهيل فرايند جستجو و باز‌يابي اطلاعات در اين شبكه، تا كنون طرحها و پژوهشهاي زيادي توسط كتابداران و متخصصان رايانه در سراسر جهان انجام گرفته و الگو‌ها و ابزار‌هاي متعددي براي توصيف منابع محيط اينترنت طراحي و توليد شده است. تحليل و بررسي هاي انجام گرفته در زمينه كاربرد طرحهاي رده بندي در سازماندهي وب سايتها نشان مي دهد كه معيار مشخصي تا كنون براي آن تعريف نشده است. برخي از متخصصان اطلاع رساني دركتابخانه ها خود اقدام به طراحي شماره هاي رده بندي جديد براي سازماندهي صفحات وب نموده اند مثل" طرح رده بندي فولكسونومي ((Folksonomy يا طرح رده بندي همگاني كه نوعي رده بندي است وتوسط عامه كابران انجام مي شود و تابع قوانين علمي خاصي نيست، اما مبناي فلسفي خاص خو د را داراست. به هر حال اكثر آنها از همان طرح هاي شناخته شده رده بندي مثل ديويي و... استفاده نموده اند.عده اي مي گويند اين امر باعث اشتباه در كتابخانه هاي محلي مي شود، زيرا منابع اينترنتي در قفسه هاي آن كتابخانه جاي ندارند، اما در پيمايشي كه توسط " ريچاردز" از دو فهرست پستي autocat و intercat به عمل آمد، بيشتر پاسخ دهندگاه به دلايل زير از افزودن شماره راهنما پشتيباني كردند:

1. سهولت مرور با استفاده از شماره راهنما

2. دسته بندي مواد مشابه براي استفاده در فعاليتهاي توسعه مجموعه

3. براي مقاصد آماري

به موازات تلاش متخصصان رايانه و اينترنت، كتابداران و اطلاع رسانان نيز كوششهايي را آغاز كرده اند تا توانمندي خود را براي ذخيره و بازيابي هرچه بهتر اطلاعات نمايان سازند. عمده ترين اين تلاش ها توسط مراكز و كتابخانه هاي بزرگي همچون او.سي.ال.سي و كتابخانه كنگره امريكا و در قالب طرح هايي همچون اينتركت، سي.آي.آر.پي، كورك و كانسر مي باشد. شماره هاي راهنما در چندين پروژه مبنا قرار گرفته اند، از جمله در پروژه اسكورپيون او.سي.ال.سي كه از رده بندي ديويي استفاده مي كند و سايبراستاكس (يك كتابخانه مجازي كه بر اساس طرح رده بندي كتابخانه كنگره سازماندهي شده است). اسكورپيون پروژه جديدي است كه به بررسي نمايه‌سازي و فهرست‌نويسي منابع الكترونيكي مي‌پردازد. با توجه به افزايش اطلاعات موجود در وب، و در نتيجه افزايش مدت زمان لازم براي يافتن اطلاعات مورد نياز و نيز افزايش هزينهء دستيابي به آن، اسكورپيون تمركز عمده اش بر ساخت ابزارهايي براي شناسايي موضوع به طور خودكار بر مبناي طرح هاي رده بندي ماننده رده بندي دهد هي ديويي قرار دارد. پروژه اسكورپيون در نظر دارد نمايه‌سازي و فهرست‌نويسي را با يكديگر تركيب كند و مخصوصاً ابزاري براي تشخيص خودكار موضوع براساس طرح‌هاي شناخته شدهء رده‌بندي ديوئي تهيه نمايد. در صورتي كه سرعنوان‌هاي موضوعي يا دامنه‌هاي مفهومي را بتوان بطور خودكار به مدارك الكترونيك تخصيص داد، مي‌توان در زمينهء ايجاد ابزار فيلتركننده‌اي براي جستجو اقدام نمود.(معتمدي، 1381) 
Koch & Days در سال 1999 به بررسي نقش طرح هاي رده بندي در معرفي منابع اينترنتي و چالش ها و مشكلات موجود در استفاده از آن به عنوان ابزار سازماندهي صفحات وب پرداختند. آنها فايده استفاده از طرح هاي رده بندي را دسترسي به مجموعه‌هاي كنترل شده از منابع اطلاعاتي مطرح نمودند.
Dian vizine-Goetz's در سال 1999 نيز به بررسي كاربرد طرح رده بندي ديويي به عنوان ابزار سازماندهي منابع اينترنتي پرداخت و اهداف خود را از انجام اين پژوهش، ميزان كارايي و پذيرش اين ابزار سنتي در محيط جديد الكترونيكي مطرح نمود.

Mcree's در سال 2002 از نخستين كساني بود كه اقدام به استفاده از طرح هاي رده بندي در سازماندهي صفحات وب نمود. او فايده اين كار را بالا بردن سرعت دستيابي براي كاربران به مجموعه اي از منابع الكترونيكي موضوعي معتبر و گزيده مطرح نمود. 
Auyocal در سال 2005 به بررسي نقش طرح هاي رده بندي در سازماندهي صفحات وب پرداخته است. او معتقد است منابع اينترنتي بايد رده بندي شود. طرح هاي رده بندي ابزاري است كه كتابخانه ها از طريق آن مي توانند به معرفي موضوعي اين منابع در كنار منابع چاپي خود به كار مي برند و با اين كار امكان گسترش مجموعه كتابخانه خود و دسترسي به منابع پيوسته را به راحتي براي مراجعان فراهم مي كنند. او معتقد است مهمترين فايده اين كار كمك به مراجعه كننده در دستيابي هرچه سريعتر به منابع مرتبط با موضوع خود (بدون نياز مراجعه مستقيم به قفسه هاي كتاب و طي كردن سير سنتي دريافت منبع از كتابدار پشت ميز امانت) در محيط مجازي مي باشد. كتابخانه كنگره نيز در همين راستا اقدام به طراحي شماره هاي رده بندي براي منابع اينترنتي كرده است.شيوه كار بدين صورت است كه با انتخاب گزينه " set seach limit" نوع منبع مورد نظر از سوي كاربر مشخص مي شود. سپس عمل جستجو انجام مي گيرد. فرض كنيد جستجويي با عنوان ""Dialog صورت گرفته كه در اين صورت 5 عنوان بازيابي مي شود، در همين جا مشخص شده كه شكل اين منبع" فايل اينترنتي" مي باشد و با اين يادداشت همراه است " صفحه وب، جولاي 2001، مدل دسترسي: lcc. N.l11. www اين علائم نشانگر آن است كه اين منبع الكترونيكي است و در قفسه نمي باشد و شماره راهنما نياز ندارد. ساير اطلاعاتي كه براي اين عنوان بازيابي شده نشان داده مي شود عبارتست از نشان URL كه به آدرس سايت مربوطه لينك داده مي شود.

چنانچه عنواني با شكلهاي مختلف آن موجود باشد اين يادداشت را به همراه خواهد داشت additional form available""
پروژه ديگري نيز از سوي متخصصان اطلاع رساني در" دانشگاه بوفالو" انجام شده است كه به استفاده كنندگان در انتخاب نوع منبع اطلاعاتي مورد نيازشان با استفاده از طرح هاي رده بندي كمك مي كند. مثلا چنانچه كاربري به دنبال پيدا كردن موضوعي به شكل فايل اينترنتي باشد مي تواند با اجراي دستور" "Command search و انتخاب گزينه هاي D.fmt (Data format) و K (Key board) مطالب مرتبط با موضوع خود را پيدا كند. ساير اطلاعات اضافي كه همراه موضوع بازيابي شده مي آيد عبارتند از: Location(Access through internet) و No call number or class umber، آدرس URL و نوع فايل (اچ تي ام ال، پي دي اف، گرافيك و...).كتابخانه دانشگاه كلمبيا نيز اقدام به معرفي منابع اينترنتي با استفاده از طرح هاي رده بندي نموده است. با انتخاب گزينه" format filed" نوع و شكل منبع خود را كه مي خواهيم چاپي يا غير چاپي(صفحه سايت) باشد برمي گزينيم. دراين حالت سايتهاي مرتبط با موضوع مورد نظراز طريق شماره هاي رده بندي بازيابي مي شود.طي بررسي هاي به عمل آمده در داخل ايران كتابخانه مجلس شوراي اسلامي نيز در راستاي سازماندهي صفحات وب، به طراحي راهنماي موضوعي پرداخته است و فاز أول اين بزرگراه طراحي گرديده است كه نحوه سازماندهي منابع اينترنتي براساس رده بندي دهدهي ديوييDDC)) مي باشد.(نمونه آن در پيوست آمده است) نتايج بررسي هايي كه از تحقيقات بالا بدست آمده در برگيرنده معيارها، راهنماها، گزارشات، مقالات و پروژه هايي است كه به شناخت پژوهشگر از ميزان كاربرد اين طرح ها، شناساي چالش ها و محاسن استفاده از اين طرحها در سازماندهي صفحات وب كمك مي كند.

تجارب سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي در خصوص سازماندهي منابع اينترنتي با استفاده از طرح رده بندي ديويي

براساس آنچه گفته شد، با توجه به اهميت بحث سازماندهي منابع اينترنتي و نياز به مكانيسمي جهت كمك در سازماندهي و مكان يابي اطلاعات مربوط، كوشش براي كاربرد طرحهاي رده بندي كتابخانه جهت سازماندهي منابع الكترونيكي ازقلمرو كتابخانه ها و فهرستهاي آن فراتر رفته، بطوريكه متخصصان اطلاع رساني و پايگاه هاي اطلاعاتي و بازيابي اطلاعات، قابليتهاي رده بندي كتابخانه را در سازماندهي اطلاعات موجود در اينترنت با هدف بهبود مرور و جستجوي موضوعي مورد كاوش وبررسي قرار داده اند. چنانچه رده بندي بعنوان ابزار طبقه بندي (براي كنار هم قرار دادن مواد هم موضوع) درنظر گرفته شود، نقش آن بعنوان ابزار سازماندهي موضوعي منابع اينترنتي تقويت مي شود. درنتيجه اكثر متخصصان اطلاعات معتقدند كه سيستمهاي رده بندي كتابخانه بعنوان وسيله سازماندهي اطلاعات الكترونيكي مفيدند. (زاهدي، 1384). سازمان كتابخانه ها، موزه ها و مركز اسناد آستان قدس رضوي نيز با توجه به ضرورت اين امر مهم، اقداماتي به انجام رسانيده است.پس از راه اندازي وب سايت سازمان با همت كارشناسان سازمان در سال 1379، امكان ارائه خدمات از طريق وب سايت براي مراجعان فراهم گرديد و ايجاد بزرگراه اطلاعاتي و راهنماي موضوعي كاربران به منابع مفيد و سودمند موجود در اينترنت ضروري به نظر رسيد. در اين راستا در وب سايت سازمان راهنماي موضوعي طراحي گرديد. نحوه سازماندهي منابع اينترنتي بر اساس رده بندي دهدهي ديويي (DDC) است و در صفحه اصلي سايت سازمان، امكان جستجو، بازيابي اطلاعات، دسترسي به سايتها و منابع اينترنتي از طريق فهرست رده اي ديويي امكانپذير مي باشد.هدف فراهم آوري ابزاري جهت راحتي دسترسي به گستره اي از اطلاعات موجود در شبكه جهاني اينترنت (به صورت گزيده بر اساس معياري هاي ارزيابي وب سايت ) براي مراجعاني كه در جستجوي سايتهاي با موضوع مشخص مي باشند.تا كنون بيش از 200 سايت در زمينه هاي مختلف موضوعي با درنظرگرفتن معيارهاي ارزيابي صفحات وب، شناسايي و در وب سايت سازمان معرفي گرديده كه مرتبا در حال روزآمدسازي نيز مي باشد.در انتخاب سايتهاي مناسب جهت درج در رده بندي موضوعي ديويي به معيارهاي زير توجه شده است:

مشخص بودن هدف، تعيين ميزان پوشش، ارزيابي شهرت و اعتبار، تعيين صحت محتوي اطلاعاتي، روزآمدي، قابليت دسترس پذيري، دسترس پذيري در صفحات يا نحوه ارائه و نظم دهي اطلاعات در صفحه، توجه به نوع سازماندهي اطلاعات از جمله: تعريف پيوندهاي فرامتني، امكان استفاده از جستجو، سرعت بارگذاري اطلاعات، قابل فهم و ساختارمند بودن ارائه اطلاعات.

بكارگيري طرح رده بندي ديويي در معرفي منابع اينترنتي در سايت سازمان، پيامدهاي ارزشمندي را بنا به اظهارات كاربران دربر داشته است از جمله: بازيابي منابع مرتبط موضوعي بدون نياز مراجعه به قفسه هاي كتاب در محيطي مجازي، دسترسي راحت و آسان به بستري مناسب از سايتهاي موضوعي براي كاربراني كه از مهارتهاي بالاي جستجو در اينترنت برخوردار نيستند، امكان دستيابي مراجعان به سايتهاي موضوعي اعم تر واخص تر، پيروي ازساختاري سلسله مراتبي و ايجاد انسجام فكري(از لحاظ موضوعي) در ذهن كاربر هنگام جستجو. دسترسي سريع تر به سايتهاي موضوعي.شايان ذكر است كه از برنامه هاي آتي سازمان در اين خصوص، معرفي سايت نشريات و مطبوعات الكترونيكي رايگان با درج لينك به سايت مربوطه با استفاده از طرح رده بندي ديويي مي باشد.نمونه اي ازسايت كتابخانه هاي داخل كشور و خارج از كشور كه از طرح رده بندي ديويي جهت سازماندهي منابع اينترنتي و صفحات وب استفاده نموده اند به شرح ذيل مي باشد :

http://www.deweybrowse.org

http://www.bcpl.gov.bc.ca/vrd/helpdesk/indexphp

http://www.kidsclick.com

http://www.cyberdewey.com

http://www.geocities.com/researchguide/virtual.html

http://www.webrary.org/ref/weblinksmenu.html

http://www.sowashco.k12.mn.us/virtualmedia/secondary/secondary.htm

http://library.thinkquest.org/5002/Alien/websites1.htm

http://www.garlandisdschools.net/sachse/library.asp

http://www.bubllink.com

http://www.dewpoint.com

http://www.kn.pacbell.com/wired/bluewebn/categories.cfm

http://www.public.iastate.edu/~CYBERSTACKS/CTW.htm#ClassificationSystems

(شامل معرفي تعدادي از طرحها و ابزار‌ها جهت سازماندهي منابع اطلاعاتي در اينترنت از جمله سايتهاي وب كه از طرح رده بندي ديويي، كنگره و... براي ايجاد دسترسي موضوعي به منابع اينترنتي استفاده كرده اند)

http://vrd.askvrd.org/default.aspx?rid=2076&cat=1526

(شامل معرفي سايتهايي كه از رده بندي ديويي جهت سازماندهي صفحات وب استفاده نموده اند)

نتيجه گيري و پيشنهادات

نظام هاي رده بندي در سازماندهي صفحات بسياري ازسايتها بكار برده شده است. كتابخانه ها به منظور رشد دسترسي به منابع اينترنتي و آوردن موضوعات مرتبط در كنار هم و كمك به كتابداران در رشد مجموعه خود از نظام هاي رده بندي جهت دسترسي به منابع اينترنتي استفاده مي كنند. اين امر به كاربران در مرور سايتها با موضوعي خاص، جستجوي سايتها با موضوعات عام تر و خاص تر و مرور محتوي سايتها كمك مي كند. رده بندي ابزاري است جهت دستيابي موضوعي به اطلاعات در محيط شبكه اي. تلاش هاي بسياري از كتابداران در به كاربردن طرح هاي رده بندي نتايج موفقيت آميز به دنبال داشته است. (2006، Susan J. Matveyeva)

به همين لحاظ به طراحان صفحات وب توصيه مي‌شود ترتيبي اتخاذ نمايند تا سايتها و صفحات ارزشمند و پر‌محتوا شناسايي شده و همچون ساير منابع اطلاعاتي با استفاده از رهبردهاي كتابدارانه سازماندهي شود.همچنين پيشنهاد مي شود كتابداران سهم بيشتري در سازماندهي اينترنت داشته باشند و به فراهم آوري دسترسي به منابع ارزشمندي كه به طور روزافزون به اينترنت افزوده مي شود بپردازند. در پايان مي توان گفت اگرچه برخي اعتقاد دارند كه سازماندهي اينترنت غير ممكن است ولي قسمت هايي از آن كه براي بازيابي يا براي استفاده آيندگان مورد نياز است تحت كنترل درخواهد آمد. اين طبيعت انسان است و اصول ياد گرفته شده طي قرون براي سازماندهي اطلاعات چاپي مي توانند براي تسريع سازماندهي اطلاعاتي الكترونيكي نيز بكار گرفته شوند.(عرفان منش، 1385)

منابع و ماخذ

Koch, T. & Day, M. (n.d.). DESIRE - Development of a European Service for Information on Research and Education: The role of classification schemes in Internet resource description and discovery. Retrieved from: http://www.ukoln.ac.uk/metadata/desire/classification

McRee, E.J. (2000). Classification of Internet resources: an AUTOCAT discussion [Electronic version]. Cataloging & Classification Quarterly, 29(4), 19-38. Retrieved from: http://www.slc.bc.ca/mac/net.htm

Vizine-Goetz, D. (1999). OCLC research takes experience in classification to the Internet. OCLC Newsletter, 239. Retrieved from: http://www.oclc.org/oclc/new/n239/feature/08feature.htm

Vizine-Goetz, D. (n.d.). Using library classification schemes for Internet resources. OCLC Internet Cataloging Project Colloquium Position Paper. Retrieved from: http://www.oclc.org/oclc/man/colloq/v-g.htm

http://folksonomy.blogfa.com

http://www.stulibrary.persianblog.com- احمدي، حميد در:

- زاهدي، زهره 1383. (آيا رده بندي منابع اينترنتي ضرورت دارد؟)، نشريه الكترونيكي نما، شماره 2، دوره سوم.

- شريف، عاطفه1384.(بيان ضرورت و معيارهاي ارزيابي در صفحات وب)، نشريه الكترونيكي نما، شماره 4، دوره چهارم.

- عرفان منش، محمد امين 1385. (فهرستنويسي صفحات وب)، نشريه الكترونيكي نما، شماره 2، دوره ششم.

- محمدي، سيد حسين 1384. (در‌‌آمدي بر فهرستنويسي منابع اينترنت)، نشريه الكترونيكي نما شماره 2، دوره سوم.

- مختاري نبي، ابراهيم 1382. (سازماندهي منابع اينترنتي: چالش ها و ضرورت ها)، نشريه الكترونيكي نما، شماره 4، دوره اول.

- معتمدي، فاطمه1381. (نظام نمايه‌سازي "وورداسميت" در شبكهء كتابشناختي او.سي.ال.سي)، نشريه الكترونيكي نما، دوره 17 شماره3 و 4.

نگاهي به برخي از سايتهاي استفاده كننده از رده بندي ديويي در داخل و خارج از كشور

http://www.aqlibrary.ir/links/Links.aspx

 http://www.majlislib.com/e_help_dioee_f.htm

 http://www.deweybrowse.org

 http://www.bcpl.gov.bc.ca/vrd/dewey.php

 http://www.geocities.com/researchguide/virtual.html

 http://www.webrary.org/ref/weblinksmenu.html

 http://www.sowashco.k12.mn.us/virtualmedia/secondary/secondary.htm

 http://library.thinkquest.org/5002/Alien/websites1.htm

 http://www.kn.pacbell.com/wired/bluewebn/categories.cfm

 http://www.public.iastate.edu/~CYBERSTACKS/CTW.htm#ClassificationSystems

 http://www.anthus.com/CyberDewey/CyberDewey.html