| چكيده
دو ملّت بزرگ ايران و شبه قاره از روزگاران كهن به علت اشتراكات زباني، نژادي و همساني تمدن در منطقه، داراي روابط فرهنگي و اجتماعي همه جانبه اي بوده اند. هندوستان از معدود كشورهايي است كه نقش مهمّي در اشاعه فرهنگ اسلامي و ايراني داشته است. در طول قرنهاي متمادي شاهكارهاي ادبي ايران و سروده ها و آثار فردوسي، خاقاني، سنايي، نظامي، عطّار، مولوي، سعدي، حافظ و جامي و عرفي و صائب را بهترين پاسخگوي نيازهاي فرهنگي و ادبي و آئينه تمنيّات روحي و قلبي خود شمرده و به منظور استفاده هرچه بهتر از اين آثاردست به تكثير ونشر آنها زده اند و غالبا از ايرانيان نيز پيش افتاده اند. چنانچه قبل از ورودِ صنعتِ چاپ به ايران مهمترين كتب ادبي و مذهبي به فارسي و عربي و اردو، چاپ آن در هند آغازشد.يكي از ناشران عمده اين مجموعه كتابهادرهند ، منشـي نول كيشوراست كه درلكنهو تمام آثاركلاسيك فارسي را درطي قرن نوزده ونيمه اوّل قرن بيستم ميلادي به چاپ رسانده است. نول كيشوردرحيات خويش حدود چهارهزاراثرمهم رابه چاپ رساندكه درميان آنهاكتابهاي بسياري به زبان عربي وفارسي وهندي وجودداردوشعبه هايي ازمطبعه منشي نول كيشوردرلاهوروكانپورنيز تأسيس كردكه مادراين مقاله به معرفي اين كتابها در كتابخانۀ آستان قدس مي پردازيم.
كليدواژه ها: كتابهاي چاپ سنگي،مطبعه نولكشور،كتابخانه آستان قدس رضوي
مقدمه
كتابخانۀ آستان قدس رضوي با دارا بودن بيش از سي وهفت هزاركتاب چاپ سنگي وسربي قديم وناياب وكمياب مجموعه اي ازكتابهاي چاپي كم نظيري رافراهم آورده كه درموضوعهاي مختلف بوده ودرشهرهاوكشورهاي مختلف به چاپ رسيده است.دراين ميان كتابهاي چاپِ شبه قارۀ هنداز امتيازِ ويژه اي برخورداربوده وتعدادقابل معتنابهي را به خود اختصاص داده است.چنانچه كتابهاي چاپِ بمبئي وكلكته ولكنهو ودهلي به حدود نهصدجلدوكتابهايِ چاپِ حيدرآباد ولاهور وكراچي به هزارجلدمي رسد. ما در اين مقال ابتدااشارۀ مختصري به تاريخچۀتعامل وروابط فرهنگي بين ايران وهندكرده وسپس به معرفي اولين كتابهايي كه درهندوشبه قاره به چاپ رسيده پرداخته واين كه حدودچهل سال در صنعت چاپ از ايران جلوتربوده اند و بعدشرح حالي از منشي نولكشورناشر، روزنامه نگار، مترجم، شاعر و فارسي پژوهِ شبه قاره را آورده و درانتها به معرفي مطبعۀ نولكشور و بعضي ازكتابهاي چاپِ اين مطبعه دركتابخانۀ آستان قدس مي پردازيم.
كشور هندوستان مقام والايي را در جهت حفظ و احياي آثاركهن علمي وفرهنگي اسلامي وايراني كسب كرده، بزرگترين مجموعه نسخه هاي خطي فارسي و عربي و كتابهاي چاپ سنگي وسربي قديم دراين كشورِ پهناوروجود دارد.بيشترين شاهكارهاي كلاسيكِ ادبيّات فارسي ومتون مذهبي، فرهنگها ودستور زبان، دراين كشور تأليف شده وبه چاپ سپرده شده است.حتّي روزنامه هاي فارسيِ قبل ازمطبوعاتِ ايران دراين كشور انتشار يافته اند. تعدادِ كتيبه ها ولوحهاي فارسي كه برروي بناهاي تاريخي اين سرزمين نقش بسته، اين كشور رابعداز ايران درمقام اوّل قرارمي دهد. تاريخ روابط فرهنگي و سياسي ايران و هند به دورانِ قبل ازاسلام و زمان اوستايي و ودايي مي رسد.دركتاب اوستا ازهند ودر كتابِ ريگ ودا ازايران نام برده شده وحتّي نام هند توسطِ ايرانيان به اين كشورداده شده و زبان فارسي درروزگارِپادشاهانِ زيادي در هند زبانِ رسمي دربار بوده است.
در زمان پادشاهان تيموري زبان رسمي دربار، فارسي وزبان اردو در حرمسرا رايج بوده، درآغازِ سدۀ يازدهم ميلادي، فارسي زبانان در لاهور فرمانروايي يافتند وزبان فارسي، زبانِ رسمي شد وشاعران فارسي گوي مانندِ مسعودسعدسلمان، ابوالفرج روني، عطايي رازي، غزنوي درآسمان ادب وهنردرخشيدند.
شيرخان افغان رقيب همايون پادشاه، امپراطورمغولي هند درسدۀدهم، كافيه را باديگر كتب خوانده وگلستان وبوستان واسكندرنامه كه درآن زمان در ميانِ اهل هند مطالعه آن لازم بود خواند. ودر عصرِ جهانگير(جلوس1605م./1014ق.)تانيمه قرن نوزدهم ميلادي زبان فارسي درسراسرهندگسترش يافت بطوري كه حتّي استعمارگران اروپايي نيزچاره اي جزپذيرفتن برتري زبانِ فارسي درهند نداشتند واگرچه با نفوذِ استعمارگرانِ پرتغالي وانگليسي روبه كندي نهاد امّا نتوانست اين ارتباط ودادوستدِ فرهنگي راكاملا ازبين ببردزيرا اين دو ملّت همبستگي تاريخي را جزءِ لاينفك حياتِ خود مي دانند.
اوّلين چاپخانه هاي فارسي باچاپِ سربي درسال 1781 م./1196 ق . وچاپ سنگي در 1810 م./1224 ق.دركلكته دائرشد. ابوطالب تبريزي دركلكته به سال 1785 م./1200 ق. تا 1791 م./1206 ق.به دستور مسترجانس انگليسي ديوان حافظ راتصحيح وازچاپ خارج كرد.
كليات سعدي نيز در همين سال به چاپ رسيد. در سال 1801 م./1216 ق. مجموعه منتخبات فارسي نظم و نثر تحت عنوان منشي فارسي، توسط اديب و ايرانشناس انگليسي به نام گلبدون در كلكته به طبع رسيد. همچنين اسكندرنامه نظامي و متن كامل شاهنامه در جهار جلد درسال 1829 م./1245 ق. دركلكته به حليه طبع آراسته گرديد. و همچنين نخستين روزنامه فارسي با عنوان "هندوستاني"درسال 1820 م./1235 ق. مجلۀ فرسي وجام جهان نما در1822 م./1237 ق. در بمبئي و مجلۀ فارسي شمس الاخبار در كلكته در1823 م./1238 ق. و روزنامه معروف فارسي حبل المتين درسال 1893 م./1310 ق.دركلكته انتشار يافت.
چاپخانه هاي متعددي مانند مطبعۀ منشي نولكشور، مشرق الانوار، جعفريه، محمّديه، سرفراز و... درلكنهو، مطبعۀ انجمن آسيايي بنگال، معارف، قادري، ليتوگراف، علوي دركلكته، دارالطبع سركارعالي، مطبع عزيزدكن، محبوب شاهي، عزيزالمطابع در حيدرآباد، مطبعۀ مجتبايي در دهلي، مطبعۀ مظفري، احمدي، قادري، حيدري، ناصري، رحيمي، هلالي، فيض رسان، محمّدي، د.ت پرساد، صفدري، جعفري، گلزارحسني، نادري، مصطفايي، داوودي در بمبئي، مطبعۀ نظامي ويوسفي، منشي نولكشوردركانپور، مطبعۀ مظهرالعجائب درمدرس، مطبعۀ شيخ غلام علي و شيخ مبارك علي درلاهور، وامثال آنها كه تعدادشان به چندصدعدد مي رسد به انتشارآثارعلمي و متون مذهبي، درسي وادبي زبان فارسي وعربي پرداختندوهزاران اثر راتكثيروچاپ نموده وبدين ترتيب درحفظ اين آثارو تعميم نسخه هاي آنها خدمات ارزنده اي انجام دادند.
سعيد نفيسي درپيشگفتارِ« ارمغان پاك » چاپ كانونِ معرفت تهران، 1334، چنين نوشته است: «امروز ماصدها كتاب نظم ونثرفارسي در رشته هاي مختلف داريم كه درهندوپاكستان نوشته شده وبحث در نظم ونثرفارسي درهندوستان وپاكستان يكي از مفصّل ترين مباحث تاريخ ادبيات است.» وهمچنين دكتر ذبيح الله صفا درتقريظِ كتاب فرهنگ نويسي درهندوپاكستان چاپ تهران، 1341 ، مي نويسد:«من ازآن بابت كه خود را يكي ازخادمانِ ساحتِ سخنِ پارسي مي شمارم، هيچگاه نمي توانم ازبيانِ
سپاس داري وحق شناسي در برابر اين همه كوششِ هنديان درنگهداشتِ گنجينۀ ادب پارسي خاموش بمانم اين مردم جمال دوستِ هنرپرور، روزگاري دراز كه ما درتنگنايِ حوادث خُرد مي شديم خودرا به عنوان مدافع قهرمان آثارِ پارسي معرفي كردند. شاعران مارا پذيرفتند به نويسندگان ما پناه دادند آثار مارا چون گوهرهاي فروزان بجان خريدند وبا كوشش هايي مداومِ خود، درآموختن وتتبع زبان وآثار پارسي، برشمارۀ شاعران ونويسندگان پارسي وآثار پارسي به مقدار معتنابهي افزودند...».
منشي نول كشور
كتابهاي فارسي كه منشي نول كشور درقرن نوزدهم منتشر كرد از كل كتابهاي فارسي كه دراين قرن در ايران منتشرشد بيشترند. مي توان گفت نول كشور درزمان حيات خويش حدود چهار هزاراثر مهم يعني تمام آثار كلاسيك فارسي رابه چاپ رساند.
منشي نولكشورفرزند چمناداس بهارگو درسال1836 م./ 1252 ق. درروستاي ساسي نزديك عليگر متولد ودرسال 1895 م. /1312 ق. درلكنهو ديده از جهان فروبست.نياكان وي ازسدۀ هشتم هجري از صاحب منصبان روزگارِ خودبودند وپدرش از زمين داران عليگربود. نولكشوردرسال 1261 ق. فارسي وعربي وهندي وسانسكريت رادر كالج آگرا فرا گرفت وپس ازپايان تحصيل درسن هيجده سالگي موفق به ملاقات با منشي هارسوخراي شد .هارسوخراي ناشر وسردبير نشريه اي به نام كوه نور درلاهور بود. اين ملاقات درزندگي منشي جوان يك نقطه عطف بود ومسير زندگي اورا بكلي تغيير داد.
وي با هارسوخراي به لاهور رفت وازنزديك باكارهاي فنّي وعلمي واداري يك چاپخانه ويك نشريه آشناشد.منشي جوان پس ازخاتمه كارآموزي درسال1858 م./1275 ق.به لكنهورفت وچاپخانه اي درآنجا دايركردودرهمان سال روزنامه اوده رامنتشر كرد.در1308 ق.يكي از شعبات اين چاپخانه را در الله آباد وتا1330 ق.شعبات ديگري ازآن را در لاهور، دهلي، كانپور، كلكته، پتياله، اجمير وجبلپور به راه انداخت.وي تاسال 1330 ق.بيش از دوازده هزار عنوان كتاب به چاپ رسانيد.چاپخانه هايش كتابهايي به زبان فارسي در موضوعهاي فقه، كلام، فلسفه، تاريخ، نظم ونثر، فرهنگ، فنون بلاغي، كتب درسي ، ديوان هاي فارسي، نسخه هاي خطي علمي، ادبي وتاريخي به چاپ مي رسانيد.گذشته ازاين ه، كتابهاي مذهبي وتاريخي به زبانهاي عربي، پشتو، اردو، انگليسي، سنسكريت، تاميل وتلگو نيزچاپ كرد.
وي در 1303 ق.دبيرستاني به نامِ نولكشور دايركرد وتأسيسات نول كشور بتدريج تا جايي گسترش يافت كه دراواخر قرن نوزدهم پس از چاپخانه آلپن درپاريس بزرگترين چاپخانه جـــهان بود.هزارودويست نفر كارمند داشت كه درميان ايشان شاعران معروف ونويسندگان، مورّخان وروزنامه نگاران بزرگ نيز بودند.نولكشور براي اين كه مسألۀ كمبودكاغذ راحل كند درنزديك لكنهويك كارخانه كاغذ سازي به نام كارخانه كاغذ سازي هندِعليا تأسيس كردوبا خدمات فرهنگي كه انجام داد مورد احترام همگان قرار گرفت به طوري كه هنگام دعوتِ اميرعبدالرحمن خان پادشاه افغانستان ازطرف نايب السطنه هند، منشي نولكشور در صف امرا و راجه هاي هند قرارگرفت وزماني كه امرا زبان به اعتراض گشودند حكمران پاسخ داد: نول كشور براي هندافتخار وآبروآفريده وباكارهاي مطبوعاتي خود نور دانش را بر سرزمين هاي دور ونزديك گسترده است. درميان دوستان وهمكاران نول كشور نام ميرزا اسدالله خان غالب دهلوي بيش از همه مي درخشد.غالب، دراشعار خودبارها از وي تجليل كرده است.
ناصرالدين شاه قاجار نيز ازمهمترين آرزوهايش، سفر به هند و ملاقات با نايب السلطنه و منشــي نولكشور بود.
انگليسي ها به پاس خدمات نولكشور در سال 1294ق. به وي نشان قيصر هند دادند.و دولت هند نيز در نوزدهم فوريه 1970 م.(30 بهمن1350 )در هفتادوپنجمين سالگرد درگذشت وي، تمبر يادبود منتشر كردند.
كتابهاي مطبعه نولكشور دركتابخانه آستان قدس
همانطور كه ذكر گرديد كتابهاي چاپ شبه قاره هند تعداد قابل ملاحظه اي ازمخزن كتب سنگي وسربي قديم كتابخانه آستان قدس را به خود اختصاص داده است و تعداد آن به دوهزار جلد مي رسد كه نيازبه بررسي وتحقيق بيشترومفصل تري داردوما دراين مختصر به ذكر قسمت كوچكي از اين بخش يعني كتابهاي چاپِ مطبعه نولكشور كه بالغ بر يكصدو پنجاه جلد است مي پردازيم:
آرايش محفل/علي عيش.-لكنهو:نولكشور، 1232 ق. اردو
آرايش محفل باتصويرات(قصه حاتم طايي)/....-لكنهو:نولكشور، بي ت، اردو
ابوالفضل/ لكنهو:نولكشور، 1313 ق.ادبيات فارسي
احسن العباب لاهل النصاب/ محمد ادريس.-دهلي، بي ت، عربي
اخلاق جلالي/جلال الدين دواني.-.....، 1302 ق. ....
اخلاق محسني/حسين كاشفي.-.....1360 ق. ......
ارمغان/امجدعلي اشهري.-كانپور:نولكشور، 1295 ق. فارسي
اعلان ميزان صرف/ عبدالرحمن شاكر.- ....... ، 1339 ق. عربي
اكبر نامه/ابوالفضل علامي.-لكنهو:نولكشور، 1283 ق. فارسي
اقبالنامه جهانگيري/محمد شريف.-.......، 1286 ق. ....
انوارالادب/محمداميرحسن نوراني.- .........، 1947 م. عربي اقبالنامه جهانگيري 1286 ق.
پهلو لوتي عرف سندر شانتا سنتتي / تنصيف عبدالباري آسي الدتي ، باهتمام كيسري داس . لكهنو : نولكشور پريس ، 1921م. اردو 1- داستانهاي هندي.
تاج المدائح / محمد انوار حسين – لكهنو : نولكشور 1288ق 102 چاپ سنگي 1- شعر فارسي – قرن 13 ق 2- نثر فارسي قرن 13 ق 3- ادبيات فارسي – مجموعه ه
تاريخ انگلستان / مصنف برجموهن سترما: باهتمام كيسري داس .- لكهنو : نولكشور پريس ، 1927 م. -. ج .تصوير ، اردو . انگلستان – تاريخ .
تحفه الاسلام / محمد صاحب حسني ، لكهنو : نولكشور ، 1915-103ص چاپ سنگي 1- صاحب حسني ،
عبدالسلام اخون خواجه – سرگذشتنامه
تحقيقات در اصول دين/ تصينف سبحان علي خان لكنهوي (- 1260ق)0 – (نولكشور.بي نا) ، 1279 ق. 1 – شيعه – اصول ، احتجاجات ، 2- علي بن ابي طالب (ع) ، امام اول – اثبات خلافت 3- خلفاي راشدين – نقدو تفسير
ترجمه اسكندر سري منظوم / منشي سردار سنگ متخلص به نسيم – لكهنو : نول كشور 1934-374ص اردو 1- شعر اردو قرن 20-
ترجمه فارسي شرح وقايه ملتقي الابحر/ برحاشيه ابراهيم بن محمد حلبي ، شرح عبدالحق سجاول سرهندي – لكهنو : نولكشور(13) 266 ص چاپ سنگي 1- فقه حنفي – بهكت بلاس معروف به رياض عنبر / امير پرشاد متخلص به عنبر – لكهنو : نولكشور، 1912. 36ص . اردو 1- شعر اردو – قرن 20
ترجمه مجربات / مترجم بشارت عليخان .- لكهنو مطبع نامي نول كشور ، ( 19) 320 ص . اردو 1- دعاها 2- قرآن سوره ها وآيه ه، خواص
ترجمه معالجات سديري / به اهتمام عابد حسين لكنهو .- نولكشور (-19) اردو 1- پزشكي سنتي
تشريح الحروف / محمد كريم بخش .لكهنو نول كشور ، 1905 .26 ص . اردو زبان – دستور- 2- زبان اردو و مكالمه وجمله سازي .
تصوير غم / اشرف علي صاحب مست .- كانپور: نولكشور، بي ت، اردو 1- شعر اردو – قرن 20
توزك جهانگيري / محمد هادي . لكهنو : نولكشور ، (1300ق) 2 ج . ( در يك جلد) چاپ سنگي 1- هند – شاهان وخرمانروايان 20 جهانگير امپراتور هند، 977=1037ق.
توقيعات كسري / (انوشيروان بن قباد فيروز ) كانپور : نولكشور ، 1892-100 ص ، چاپ سنگي 1- خسرو ساساني اول شاه ايران 0579
پيمانه عشق / عابرعلي عابد بلهوري . – لكهنو : نولكشور پريس (-19) 68 ص اردو – داستانهاي اردو – قرن 20
جامع الاخلاق /مولف محمد امانت الله – لكهنو : نولكشور پريس 1931 – 170
جنگنامه نعمت خان علي / نعمت خان عالي به اهتمام كيسر يداس/ لكهنو ، نولكشور ، 58ص داستانهاي تاريخي
جواهر الاسما رشرح مثنوي مولوي روم / حسين بن حسن سبزواري 0- لكهنو- نولكشور 1312 . 700 ، 14 ص ، 1-مولوي ، جلال الدين محمد بن محمد 606 – 672 مثنوي وتفسير .
جوهر جلايي برقي / جوهر الال . لكهنو : مطبع نولكشور ( -19) 62 ص اردو 1- كيميا و كيمياگري 2- شيمي – آزمايشها جنگها ميرمحمد ضيق /لال بهارلو – لكهنو نول كشور (-19)156 – ص اردو 1-شعر اردو و قرن 20
چشمه شيرين / عبدالواحه مسكن –لكهنو :نول كشور، 1925 – 40ص اردو 1- شعر اردو – قرن 20
حلواي دود/ منشي محمد حسين صاحب محمود – كانپور : منشي نول كشور، (-191 ) – 44 ص – اردو 1- داستانهاي كوتا ه، اردو.
خلافت نامه مشاء خان /.– لكنهو : نولكشور 1303ق . 1-فارسي –انشاء وتمرين 2- فن نگارش 3- نامه نگاري فارسي
خالق باري /.– لكنهو :مطبع نامي نولكشور ، 1874م. اردو
(دروس متوسطه فارسي ) /(سيد محمد حسن) – (لكهنو) :نولكشور 1919 – 136ص چاپ سنگي ادبيات فارسي مجموعه ه
دلائل الخير ات/ محمدبن سليمان جزولي . لكهنو : نولكشور 1305- 183 ص چاپ سنگي 1- صلوات 2- دعا ه
ده مخزه /نصرالله خان صاحب متخلص به وصال – كان پور : نولكشور (-19) 170ص .اردو حسين بن علي ، امام سوم
ديوان اميرخسرو دهلوي / ترتيب وتهذيب انوار لحسن . لكهنو : نولكشور، 1967 . 976ص (سلسله مطبوعات نولكشور اكيد نفي لكهنو) 1- سفر فارس – قرن 8ق .
ديوان خاقاني / افضل الدين خاقاني شرواني – (لكهنو) :نولكشور، (سده 13ق) ج : 1- شعر فارسي قرن 6ق
ديوان شهيدي / كرامت عليخان به شهيدي – لكنهو : مطبع نامي نولكشور (-19) 98 -88ص اردو 1- شعر اردو قرن 20
ديوان ظهيرفاريابي / ظهير فاريابي : نولكشور (127ص چاپ سنگي 1- شعر فارسي – قرن 6 ق
ديوان گويا / محمدخان گويا ، لكهنو : منشي نول كشور ، (-19)103 ص اردو . 1- شعراردو – قرن 20
راماين بها كها/ سيتارام جبوري بهائي ، لكهنو : نول كشور، (-19) 348ص اردو 1- شعر اردو – قرن 20
رباعيات عمر خيام – لكهنو : نولكشور (1342ق) 103 ص. 1- شعر فارسي – قرن 5 ق/ رباعيات عمر خيام / عمر خيام – لكهنو: نولكشور (1322ق)
رساله تهيتر يكل هار مونيم / نصف سوتيكشن راي قمر دهلوي . لكهنو : نولكشور پريس 201923 ، 66 ، 4 ص مصور
( سوتيكشن ورماهارمونيم سيريز با (5) اردو 1- موسيقي آموزش .
رساله چند پند / محمد نذير احمد دپتي – كانپور نولكشور 1897-64ص اردو 1- اخلاق اسلامي
رساله عبدالواسع/ عبدالواسع هانسوي ) لكهنو : نولكشور ( 13) 840 ص چاپ سنگي – 1- فارسي – دستور 4 -61ق .2 اسلام – تاريخ از آغاز تا 41ق-
رساله قواعد فارسي / ابوالحسن فريد آبادي . لكهنو نولكشور پرس 1890-31ص .ص .ع به انگليسي Firstpersian yrammar اردو 1- فارسي – دستور
رشحات عين الحيات / علي بن حسين واعظ صفي كاشفي . هند :نولكشور ، 1912 364 ص نقشبنديان عارف
رشحات / مصنفه علي بن حسين الواعظ الكاشفي المشتهر بالصفي . كانپور : نولكشور (1912م) 364ص عنوان ديگر : مجموعه رشحات چاپ سنگي . 1 - نقشبنديه 2- تصوف
رقعات نظاميه / نصف منشي نظام الدين عليخان باهتمام منشي بهگو انديان – كانپور : نولكشور 1910 . 16ص 1- عليخان ، منشي نظام الدين – نامه هاو ياد بودها.
رقعات عنايت علي / محمد عنايت علي ، لكهنو : وارث نولكشور پريس ، (139ق) 128ص اردو 1- عنايت علي محمد – نامه ها ، يادبوده
زبدة المصائب / محمد عسگري – لكهنو : مطبع نولكشور ، 1306ق -808ص اردو 1- حاديث شيعه
زينت الخيل / لكهنو : مطبع نامي نولكشور (1900) 62ص اردو 1- شعر اردو قرن 20-
زليخا / كانپور : مطبع نامي : نولكشور ، 1864 – 77ص اردو – 1- شعر اردو قرن 20
شرح موجز قانون/ آقصرائي ، ابن نفيس.-لكنهو:نولكشور، 1907 م. عربي
شرعه المصائب / ميرزاقاسم صاحب – لكهنو مطبع نامي نولكشور (-19) 472 ص اردو 1- واقعه كربلا 2- حسين بن علي (ع) امام سوم 4- 61ق . سوگواريها.
طبقات اكبري/ نظام الدين احمد بن مقيم هروي – كانپور (هند) : مطبع نولكشور (13) -512 ص چاپ سنگي 1- هند – تاريخ
طلسم نوخيز جمشيدي / احمد حسين صاحب متخلص به قمر - لكهنو :نولكشور (-19 ) ج در دو فهرست نويسي براساس جلد2، 1- داستانهاي اردو
ضياء البصائر في ذكر الايمان والكبائر / شوكت علي شاه جهان پوري – لكنهو: نول كشور(-19) 54 ص اردو . ايمان (اسلام ).
الفتح القدير مع متنه البدايه والهدايه / كمال الدين محمد المعروف به ابن الهام – لكنهو : نولكشور، بي تا 1- زبان فقه حنفي
فتوح الشام/ مترجم عنايت حسين .- لكنهو :مطبع نامي نول كشور (-19) 456 ص . اردو 456 ص . اردو ، نسخه ناقص است 1- اسلام تاريخ – از آغاز تا 41 ق
فتوح الشام مع فتوح المصر / مهدي حسن تقوي . كانپور : مطبع نولكشور ( 1900 )518 ص . اردو . 1- سوريه – تاريخ 2- مصر – تاريخ
فسانه عجايب منظوم /منشي بهولانا تهه صاحب – لكنهو : منشي نولكشور، (- 19) – 31 ص . اردو 1- شهر اردو – قرن 20
فسانه سوزن عشق / جورج ام .رينالدز؛ مترجم بشميهر ناتهه .- لكنهو :مطبع نولكشور (-19) 520ص . اردو داستانهاي انگليسي – قرن 20 ترجمه شده به اردو – الف - ناتهه بشميهر ، مترجم .
فسانه معقول مشتمل برفوائد تحصيل علوم ونتايج كتاب فنون / غلام حيدر بهادر .- لكنهو : نولكشور 1896-242-4ص . اردو 1- اسلام وعلوم . 2 . شناخت (فلسفه )
فغان حيدر/ حيدر علي بيگ متخلص به حيدر دهلوي – لكنهو : نولكشور ، 1303 ق =1886 – 13-13 ص 1 شعر اردو . قرن19
فقه اللسان/ كرامت حسين كنتوري، 2ج در يك مجلد، 1915، زبان عربي ، صرف، و اصطلاحات و واژه ها لكنهو : نولكشور
فهرست عدد الاثام/ (لكنهو : نول كشور ، 19) 168 ص اردو ، نسخه ناقص است 1- نماز
فانون عترت / عترت حسين. كانپور : مطبع نولكشور ، 1278ق اردو – پزشكي سنتي كليات ظهيرفاريابي / نولكشور : 1307 ق. ادبيات (شعر فارسي – قرن 6ق)
قرابادين كبير/ از تصانيف محمد حسين خان طاب ثراه. – كانپور: نولكشور (1310ق) 1 – پزشكي – متون قديمي تا قرن 14
قصه پرسلس نواب طائر / ترجمه محمد احسان الله صاحب .- كان پور : نولكشور ، بي تا اردو 1- داستانهاي اردو- قرن 20
قصه تاجرونيس / محمد احسان الله ترياگوئي . – كانپور : نولكشور، بي ت، اردو، 1- داستانهاي اردو قرن 20
قصه جميلي وگلاب / مثيو پرشاد صاحب بهادر.- كان پور : مطبع نولكشور ، بي تا اردو
قصه حاجي بابا / مورير. لكنهو : مطبع نامي نولكشور ، بي تا اردو 1- داستانهاي اردو -قرن 20
قصه زاهد وشمس نثر وقصه زاهد وشمسي منظوم /برهان الدين احمد پارسا – لكنهو – نولكشور، بي تا اردو 1- داستانهاي اردو- قرن 20
قصائد مدحيه نظام / محمد بهادر . لكنهو : نولكشور 1289ق.
كايست دهرم در پن/ پندن را مچرن .- لكنهو : نولكشور، 1914 م.– اردو 1-داستانهاي اردو -قرن 20
كليات صفدر / محمد صفدر شاه خان .- لكنهو : مطبع نامي نولكشور، بي تا اردو 1- شعر اردو- و قرن 20
كليات جامي / جاي ، به اهتمام كيسري راس .- لكنهو :نولكشور (بي تا) 1- شعر فارسي – قرن 9ق
گلزار دانش/ راجيو را و اصغر – (لكنهو:مطبع ، نولكشور، بي تا اردو 1- ادبيات اردو – قرن 20
لاجونتي / شانتي سروپ بهتناگر – لكنهو : نولكشور ، اردو 1- شعر اردو – مجموعه ها لوائح جامي / عبدالرحمن جامي . (بي جا) لكنهو ، نولكشور 1355ق 1- عرفان قرن 9 ق 2- شعر عرفان
مثنوي معنوي مولوي / از تصنيفات جلال الدين رومي. –لكنهو :نولكشور 1358ق. 1- شعر فارسي قرن 7
مثنوي ميرنگ / قطب الدين بختياري كا كي . – كانپور:نولكشور، 1307ق. 136ص. 1- شعر فارسي – قرن 7ق.
مجموعه طلسم اسكندر ذوالقرنين مشتمل بر فنون پنجگانه كيميا وسيما وهيميا وريميا وليميما / مولوي محمد عثمان خان متخلص به قيس مدار المهام. – بمبئي : نولكشور 1903م .كيميا وكيمياگري
مجموعه شامل: نحو مير، جمل ، مائه عامل ... نولكشور: (بي نا) 1911م. 1- زبان عربي- نحو
مجموعه منطق ) شامل صغري ، كبري، ايساغوجي، مختصر الميزان ، ميزان المنطق وتهذيب .../ باهتمام كيسر يداس .- لكنهو : نولكشور 1342ق = 1925 م. 1- منطق
(مجموعه ) ميزان الطب ، طب احساني ، علاج الغرباء / (محمد ارزاني ) : تحشيه عبدالغني سلمه الرحمن – (كانپور): نولكشور، بي تا 1- پزشكي سنتي
محامد خاتم النبيين / از امير احمد اميرمينائي لكنهوي .- لكنهو : نول كشور پريس 1930م.= 1348 ق. اردو 1- شعر اردو- قرن 220- محمد (ص) پيامبر اسلام ، 53 قبل از هجرت 11-ق – مدايح ومناقب.
مختصر المعاني / تفتازاني . لكنهو : نولكشور 1895 م. عربي – 1- خطيب قزويني ، محمد بن عبدالرحمن 666 – 739 ق. تلخيص المفتاح
مخزن المجربات يعني اردو ترجمه قرابادين اعظم فارسي/ اعظم خان؛ عظمت علي حسرت لكنهوي ، لكنهو : نولشكور اردو. 1- پزشكي سنتي 2- گياهان دارويي
مخزن المجربات يعني اردو ترجمه قرابادين اعظم فارسي / مترجم عظمت علي حسرت – لكهنو : نول كشور پريس بي ت،
اردو، پزشكي سنتي -الف - حسرت عظمت علي ، مترجم
مرآة العروس / وليم جيور.- لكنهو :مطبعه نامي نولكشور، 1338ق . اردو 1- هند – تاريخ 1858 -1947
مرثيه هاي مرزا دبير / از كلام سلامت علي متخلص به دبير لكنهوي. – لكنهو : نولكشور 1926. 1- شعر اردو 2- مرثيه سرايي اردو.
مزاق العارفين / محمد احسن صديقي .- لكنهو : مطبع نولكشور 1875م. اردو 1- اخلاق اسلامي
مطلع العوام مجمع الفنون / واحد عليخان هوگلي – لكهنو : نولكشور 1334ق. دايره المعارفها وواژه نامه ه
معالجات احساني / محمد احسان علي خان – لكنهو: نول كشور، اردو 1- پزشكي سنتي
مفتاح التواريخ / وليم بيل طامس . – نولكشور :(بي نام) 1264 ق. 1- تاريخ – مجموعه ها.
مفيد الاجسام مع فوايد عجيبه / فضل علي صاحب – لكهنو : نولكشور1951م. اردو 1-پزشكي سنتي .2- گياهان دارويي.
مقدمات ظهوري / عبدالرزاق بن محمداسحق حسيني سورتي . – كانپور : منشي نولكشور295ق.
مكاتبات علامي ابوالفضل / ابوالفضل بن مبارك هند: نولكشور 1892م 1309ق نامه هاي جاري
مكاشفات رضوي شرح مثنوي معنوي / هندوستان : نولكشور- 1294ق جلال الدين محدث محمد – مثنوي – نقد وتفسيرنقد وتفسير مثنوي
ملخص فصول بقراطي /مترجم غلام حسين (كذ) كنتوري نيشابوري .- كانپور : نولكشور 1897 م. به ضميمه علاج الحميات معروف به مطب سلطاني . ميزان الطب. رساله بحران 1- سنتي – متون قديمي تا قرن 14 .
منتهي الكلام / حيدر علي مولوي – لكنهو : نولكشور ، بي تا 1- كلام شيعه
موجه غم وناله حزين / گوپال سهايي.- لكنهو: نولكشور بي ت، اردو 1- شعر اردو – قرن 20
مؤيد الفضلاء / محمد لاد . كانپور :نولكشور 1883م . 1- فارسي – واژه ها 2- زبان عربي – واژه نامه ه
مي بايد پسنديد / راي چند .- بمبئي : نولكشور 1314ق. اخلاق .
مي بايد ديد / محمد حسين طالب پوري .- بمبئي : نولكشور 1314ق اخلاق اسلامي .
مي بايد شنيد / تصنيف محمد علي صاحب رفعت . كانپور : نولكشور 1914= 1292 ق. 1- وعظ – 2- اخلاق اسلامي
ميزان الطب / محمد ارزاني )، بي ج، نولكشور بي تا 1- پزشكي سنتي .
وقايع نعمت خان عالي / نعمت خان عالي .- كانپور : نولكشور، بي ت، 1- داستانهاي تاريخي 2- هند – تاريخ .
اكبر نامه، چاپ 1284 ق . نولكشور

مي بايد شنيد - ديوان غني، چاپِ منشي نولكشور واقع دركان پور


|