ميترا پشوتني­زاده

امروزه اينترنت استفادة روزافزون يافته است. يكي از گروه­هايي كه به سرعت به سوي اين رسانه كشيده مي­شوند، كودكان و نوجوانان هستند. با توجه به نيازها و ويژگيهاي خاص اين گروه، به نظر مي­رسد آنها نيازمند اطّلاعات ويژه­اي در وب­سايتهاي مخصوص خود هستند و تعيين ويژگيهاي محتوايي مهم براي قرارگيري در وب­سايتهاي مخصوص آنها، مي­تواند برطرف­كنندة نيازهايشان باشد و از ورود آنان به وب‌سايتهاي غيرعلمي و غيراخلاقي جلوگيري نمايد. به علّت نگراني و حساسيت بيشتر بر روي ردة سني 12ـ14 سال و حد واسط بودن اين دوره در ميان ديگر دوره­هاي سني كودكان و نوجوانان، ردة سني فوق به عنوان جامعة مخاطب انتخاب و وب­سايتهاي انگليسي­زبان و فارسي­زبان مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله تحليل محتوا گرديده است و سپس به علّت تفاوت در فرهنگ هر كشور، با استفاده از سياهة وارسي، نظرات صاحب­نظران و نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني را جويا شده و با احتساب درصد فراواني، مهمترين ويژگيهاي محتوايي را براي قرارگيري در وب­سايت نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني، تعيين و معرفي كرده­ است.

كليدواژه‌ها: تحليل محتوايي، ويژگي­هاي محتوايي، وب­سايت­هاي مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله، وب­سايتهاي مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني

ماهيت اينترنت و مهارناپذيري محتواي آن، باعث شده كاربران ديگر به سادگي به اينترنت اطمينان نكنند و به دنبال معيارهايي براي ارزيابي صفحات وب و اطّلاعات موجود در آن باشند. از سوي ديگر، سازندگان صفحات نيز تلاش مي­كنند تا وب­سايتهايشان با معيارهاي موجود تطابق داشته و اطمينان و رضايت كاربران را فراهم سازد. در اين ميان، به علّت نياز ضروري و مبرم به چنين معيارهايي، پژوهشگران اقدام به پژوهش در اين راستا و تهيه معيارهاي مختلف محتوايي و ساختاري براي وب­سايت­ها در زمينه­هاي گوناگون نموده­اند. پژوهشگر حاضر نيز درصدد است با بررسي گروهي از وب­سايتهاي مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله و نظرخواهي از صاحب­نظران و نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني، معيارهاي محتوايي لازم را براي وب­سايتهاي نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني تهيه كند، تا اين گروه از كاربران نيز وب­سايتهايي با كيفيت بالا و متناسب با سن و فرهنگ خود داشته باشند.

 وب­سايتهاي زيادي به منظور رفع نيازهاي رواني و اطّلاعاتي كودكان و نوجوانان طراحي شده­اند. ولي واقعاً چه تعداد از آنها آن قدر جذّاب و برطرف­كننده نيازهاي كودكان و نوجوانان هستند كه از مراجعة كودكان و نوجوانان به سايتهاي نامناسب جلوگيري نمايند. در بررسي­هاي اوليه پژوهشگر بر روي وب سايتهاي انگليسي زبان و فارسي زبان نوجوانان، مشاهده گرديد بعضاً تفاوتهاي چشمگيري ميان اين وب‌سايتها وجود دارد. از جمله، برخي وب­سايتها نسبت به بقيه بخشهاي محدودتري دارند. به مرور اين پرسش ايجاد شد كه آيا وب­سايتهاي محدودتر، داراي تمامي بخشهاي مورد نياز و علاقه نوجوانان مي­باشند و آيا گروه ديگري كه بخشهاي متنوع‌­تر و مفصّل‌­تري را شامل مي‌شوند، با توجّه به نيازهاي رواني و شخصيتي نوجوانان، تهيه گشته­اند، زيرا «درونمايه آثار خاص نوجوانان بايد با عواطف، احساسات، كنجكاوي­ها و تجربه­هاي آنان تناسب داشته باشد» (قزل­اياق 1383، 50). بنابراين، به علت نگراني و حساسيت بيشتر در مورد دوره 12ـ14 سال در ميان ديگر گروه­هاي نوجوانان، كه با تغييرات رشدي يا بلوغ همراه است (اكبري 1381، 5) و وجود تفاوت در ساختار ذهني و مفهومي كودكان و نوجوانان جهان و شباهت در طرز فكر آنان در سطح محلي (بيلال و ونگ 2005، 1312)، در اين پژوهش تلاش شده است تا ويژگيهاي محتوايي مهم براي وب­‌سايتهاي مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني تعيين شود.

مسئله­اي كه به آن اشاره شد، در كشورهاي جهان سوم كه در اين عرصه از فناوري حرف چنداني براي گفتن ندارند، به مراتب مشكل­سازتر است؛ زيرا نوجوانان اين كشورها حتّي با مراجعه به مناسب­ترين وب­سايتهاي خارجي نوجوانان و فايق آمدن بر مشكلات زباني، با فرهنگ و محيطي آشنا مي­شوند كه تقريباً با آن غريبه­اند، ولي گروهي به مرور با فرهنگ جديد خو گرفته و فرهنگ، تاريخ و ارزشهاي اجتماعي خود را به فراموشي مي‌سپارند. عدّه­اي ديگر از نوجوانان نيز در اين ميان سرگردان مانده و دچار تضاد روحي مي­گردند و اين براي ملتي كه تمام برنامه­هاي آينده كشور را براي اين گروه از افراد طراحي كرده است، فاجعه آميز به نظر مي رسد. به همين منظور، ضروري است در كشورهاي جهان سوم ويژگيهاي محتوايي با نيازهاي رواني و اطّلاعاتي نوجوانان آن كشورها تطبيق پيدا كند. تنها در اين صورت است كه والدين، معلّمان، كتابداران و سازندگان صفحات وب خواهند توانست با استفاده از اين معيارها و اطمينان از كارايي آنها، مناسب‌­ترين وب‌سايتها را براي نوجوانان شناسايي، انتخاب و طراحي كنند.

1.     ويژگيهاي پربسامد محتوايي وب­سايتهاي انگليسي زبان مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله كدامند؟

2.     ويژگيهاي پربسامد محتوايي وب­سايتهاي فارسي زبان مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله كدامند؟

3.     ويژگيهاي محتوايي مهم براي قرارگرفتن در وب­‌سايتهاي نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني كدامند؟

تعاريف عملياتي متغيرهاي پژوهش

ويژگيهاي محتوايي: منظور از ويژگيهاي محتوايي، كليه عبارتها و گاه جمله‌ها و بندهايي است كه در رابطه با انواع مختلف اطّلاعات و خدمات يك وب­سايت مي­باشد.

وب­سايت نوجوانان: در اين پژوهش منظور از وب­‌سايت نوجوانان، كلية صفحات خانگي وب‌سايتهايي است كه انواع اطّلاعات و خدمات آنها شامل نوجوانان 12ـ14 ساله مي­شود. البته، به دليل مبهم بودن برخي عبارتها و مشخص نبودن دامنة پوشش موضوعي آنها، يا استفاده از عبارتهاي متفاوت براي يك مفهوم در اكثر صفحه­هاي خانگي، ناگزير لاية دوم بررسي گرديد تا بتوان به ريشة واقعيتهايي كه در صفحه اول ديده نمي­شوند، پي برد. برخي از اين عبارتها عبارتند از: 

Free Stuff, Fun Stuff, E­ntertainment, Cool Stuff, Fun Activities, Various Activities, Recess, Fun Zone, Ki­ds Activities, Recreation, Fun, Time Out

در اين قسمت، پژوهشهايي معرفي شده­اند كه در آنها اطلاعاتي كه معمولاً مورد نياز يا استفاده نوجوانان در اينترنت است، بررسي گرديده است. اين پيشينه­ها در دو قسمت «خارج از كشور» و «در ايران» بيان شده­اند.

يافته­هاي پژوهش «هيوزـ هسل و ميلر» (2003) بر روي وب­سايت چند كتابخانه نشان داد آن دسته از نيازهاي كودكان و نوجوانان كه كتابداران در وب‌­سايتهاي_­ كتابخانه‌هاي خود به آنها پرداخته­اند، شامل ايجاد فرصت براي سرگرمي و تفريح، كمك براي موفقيت در مدرسه، كمك به ايفاي نقش به عنوان يك بزرگسال، شكوفايي خلاقيت، ايجاد اطمينان در كودكان و نوجوانان از لحاظ سلامت روحي، اجتماعي، جسمي، احساسي و ذهني، نياز به تعلق داشتن و... مي باشد.

«گراس، درسنگ و هالت» (2004) در پژوهش خود، چگونگي استفادة كودكان از فناوريهاي شبكه­‌اي در سه شعبه از يك كتابخانه عمومي را بررسي كردند. يافته‌ها نشان داد بيشترين ميزان استفاده كودكان از رايانه، براي دسترسي به بازيها و در مرحلة بعد، برقراري ارتباط (مانند گفتگوي همزمان و پست الكترونيكي) است. همچنين، مشخص گرديد دانش­آموزان ردة متوسطه كمتر از دانش­آموزان دبستان به بازي علاقه‌مندند، بوده ولي در مقابل بيشتر به برقراري ارتباط تمايل دارند.

«نست و لارج» (2004) در پژوهش خود به طرحي كه براي طراحي يك كتابخانه ديجيتالي در انگلستان انجام شده، اشاره كردند­. براي انجام اين طرح، كلاسي متشكل از 23 دانش­آموز 11 ساله، به 5 يا 6 گروه تقسيم شد و سپس گروه‌ها به مرورِ نمونه‌هايي از كتابخانه­هاي ديجيتالي و وب­سايتهاي كودكان پرداختند. در نهايت، كودكان پيشنهادهاي خود را براي طراحي يك كتابخانة ديجيتالي، اين­گونه بيان داشتند: وجود قسمتهاي مختلف مانند مطالعه يا مرور، كتابداري براي پاسخ به پرسشها، بازي، واژه نامه­ پيوسته، سرگرمي­ و وجود فهرستي براي جستجوي كتابها.

«دانهم و سيندهاود» (2005) در مقاله­‌اي با عنوان «بررسي توسعه و طراحي محيط آموزشي وب مبناي كودكان» دريافتند معمولاً كودكان 8 ـ12 ساله از وب به منظور سرگرمي، كمك در انجام تكاليف درسي و برقراري ارتباط با ديگران استفاده مي­‌كنند، در حالي كه بزرگسالان بيشتر براي بازيابي اطّلاعات و انجام تجارت از وب بهره مي‌گيرند.

عطاران (1382) در مقاله­اي با عنوان «نوجواني و هويت شبكه­اي» بيان كرد كه به طور كلي نوجوانان نگاهي مثبت به اينترنت دارند و دليل آن را قدرت انجام طيف وسيعي از كارها همچون شنيدن موسيقي، بارگذاري نرم­افزار، كمك به انجام تكاليف مدرسه و ... توسط اينترنت مي­دانند.

«مولاپور» (1382) معتقد است قشر سني 5 تا 15 سال در 10 سال آينده جزء كاربران اصلي اينترنت خواهند بود، پس بايد آنان را با موضوعاتي همچون پست الكترونيك، دانشگاه مجازي، تجارت الكترونيك و ... آشنا نمود، در غير اين صورت در آينده به جاي استفاده كارآمد از اين فناوريها، مدتها وقت خود را به پايگاه‌هاي مبتذل اختصاص خواهند داد.

بررسي پيشينة پژوهش نشان مي­دهد اهميت و حساسيت كار براي كودكان و نوجوانان باعث گرديده تا در خارج از كشور پژوهشهاي مختلفي در رابطه با طراحي وب‌سايت­ براي كودكان و نوجوانان صورت گيرد و به نيازها، ويژگيهاي سني، رفتار اطلاع­يابي و ... آنها توجه شود، حتّي براي كمك و اظهارنظر در مورد طراحي وب‌­سايتهاي مخصوص از آنها استفاده شود. اين در حالي است كه در داخل كشور به تازگي در رابطه با اينترنت و كودكان و نوجوانان پژوهشهايي صورت گرفته، اما كمبود متون در اين زمينه به وضوح احساس مي‌شود.

روش انجام پژوهش

به منظور تهيه سياهه­اي از ويژگيهاي محتوايي وب­سايتهاي موجود انگليسي زبان و فارسي­زبان مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله، از روش تحليل محتوا استفاده شده است. پس از تحليل وب­‌سايتها با اعمال بسامد، پربسامدترين ويژگيها مشخص گرديد، ولي براي تهيه سياهة وارسي، تمامي ويژگيهاي استخراج شده از وب‌­سايتها لحاظ شد. با استفاده از سياهة وارسي تهيه شده، در رابطه با لزوم وجود اين ويژگيها در وب‌­سايتي براي نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني، از صاحب نظران ايراني و به طور جداگانه­ از تعدادي از نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني نظرخواهي گرديد و سرانجام با تلفيق نظرهاي نوجوانان و صاحب­نظران و در نظر گرفتن درصد فراواني براي دو گزينه «زياد» و «خيلي­زياد»، ويژگيهاي مهم شناسايي شد.

هر بخش از پژوهش حاضر، جامعة مخصوص به خود را دارد. در بخش اول وب‌سايتهاي انگليسي زبان و فارسي زبان مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله تحليل محتوا گرديد. بخش دوم جامعه پژوهش را 93 صاحب‌نظر (اعضاي هيئت علمي دانشگاه­ها، افراد شاغل در شوراي كتاب كودك و كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان، معلمان مدارس راهنمايي و برنامه‌نويسان رايانه) و 32 نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني (اعضاي كتابخانه­هاي كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان و كلاسهاي المپياد رايانه و اينترنت پژوهشكده دانش­آموز شيراز) تشكيل مي‌­دهند كه به روش نمونه­‌گيري تصادفي انتخاب شده­‌اند.

براي قسمت اول جامعة پژوهش، وب­‌سايتهاي فارسي زبان از طريق كليدواژه‌­هاي «وب­سايتهاي كودكان» و «وب‌­سايتهاي نوجوانان» در موتورهاي جستجوي ياهو و گوگل مورد جستجو قرار گرفته­ و وب‌سايتهاي انگليسي زبان از طريق جستجوي كليدواژه­هاي "kids’ websites", "young adults' websites", "children’s websites","teenagers’ websites", "youth websites" در موتورهاي جستجوي گوگل و ياهو، و راهنماهاي زير بازيابي شده­اند:

Sites for kids in Yahoo! Directory

Google Directory-kids and teens

CrossWalk Directory

Kids’ Web Sites

براي جمع‌آوري نظرهاي صاحب نظران و نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني (قسمت دوم جامعه پژوهش) نيز از سياهة وارسي استفاده شده است.

به علّت متغير بودن محيط وب، پژوهشگر از نرم­افزار Offline Explorer براي بارگذاري و ذخيره وب‌­سايتها استفاده نمود تا پس از آن با استفاده از فايلهاي ذخيره شده بتواند ­وب‌­سايتهاي نوجوانان 12ـ 14 ساله را تحليل محتوايي كند. داده­هاي حاصل از اين قسمت وارد نرم­افزار آماري SPSS نسخه 13 و صفحه گستر  Excelگرديد تا از نتايج آن براي تهيه سياهه وارسي استفاده گردد. براي بررسي روايي، سياهه وارسي در اختيار 3 مدرس درس مواد و خدمات كتابخانه براي كودكان و نوجوانان قرار گرفت و نظرهاي آنان در سياهة وارسي لحاظ گرديد.

از آنجا كه سطح آگاهي و ويژگيهاي شخصيتي نوجوانان با بزرگسالان متفاوت است، لازم بود اصلاحاتي در سياهة وارسي صاحب­نظران به وجود آيد تا نوجوانان بتوانند با علاقه و به راحتي به سياهة وارسي پاسخ دهند. بنابراين، براي تغيير و تعديل آن از 6 نوجوان (4 پسر و 2 دختر) 12ـ 14 سالة عضو كتابخانه كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان اهواز به صورت گروه تجربة مقدماتي استفاده شد كه نتيجة آن تغيير در ظاهر سياهة وارسي و تعدادي از عبارتهاست.

براي تجزيه و تحليل داده­ها، از آمار توصيفي و استنباطي كمك گرفته شد. براي مقايسه مجموع نظرهاي صاحب­نظران و نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني، از آزمون «تي» استفاده شد. از ديدگاه صاحب‌­نظران و نوجوانان ايراني، تنها روش قابل استفاده براي مشخص كردن مهم‌ترين ويژگيها، در نظر گرفتن مقداري توافقي براي درصد فراواني دو گزينه «زياد» و «خيلي­ زياد» است و ويژگيهايي كه از نظر پاسخگويان، درصد مساوي يا بالاتري از آن مقدار را به خود اختصاص داده­اند، در زمرة مهم‌ترين ويژگيها قرار مي­گيرند. مقدار توافقي تعيين شده براي اين پژوهش با مشورت با يك متخصص آمار، 50% در نظر گرفته شده است.

ـ نتايج حاصل از تحليل محتوايي وب­‌سايتهاي مورد مطالعه

با وجود شناسايي 62 وب­سايت مخصوص نوجوانان 12ـ 14 ساله، در هنگام بارگذاري آنها مشخّص شد تنها 54 وب­سايت فعّال و قابل دسترسند. پساز بارگذاري 54 وب­سايت،­ فرايند تحليل محتوايي وب‌سايتها آغاز گرديد. نتيجة انجام اين مرحله، شناسايي 92 ويژگي محتوايي بود.

پژوهشگر براي تعيين نقطة برش به منظور مشخص كردن پربسامدترين ويژگيها از ميان ويژگيهايي كه در 53 وب­‌سايت انگليسي زبان مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله، بسامد آنها از 53 تا 1 متغير بود، ابتدا بسامد ويژگيها را از زياد به كم مرتب نمود و سپس با بررسي بسامدها نقطه 8 به عنوان نقطه برش تعيين شد. ويژگيهاي محتوايي جدول شماره 1، ويژگيهاي مشاهده شده در وب­سايتهاي انگليسي­ زبان مخصوص نوجوانان است كه بر اساس بسامد مرتب شده و ويژگيهاي پربسامد آن به صورت برجسته مشخص شده­اند.

به علت منحصر به فرد بودن وب­سايت فارسي در اين زمينه، مطرح كردن بحث پربسامدترين ويژگيها در يك وب­‌سايت، بي­مورد است. بنابراين، به معرفي ويژگيهاي محتوايي در جدول 2 بسنده مي­‌شود.

همان­طور كه مشاهده مي­شود، 3 ويژگي­ ستاره­دار ، تنها در وب‌­سايت­ فارسي ­زبان ديده شده‌اند.

ـ تجزيه و تحليل داده­هاي حاصل از سياهة وارسي

تجزيه و تحليل پاسخهاي مربوط به مشخصات فردي صاحب­نظران

نكات قابل توجه در بررسي پاسخهاي داده شده به اين قسمت، به قرار زير است:

1.   1/62% صاحب‌­نظران داراي 6 ـ10 سال و 10 سال به بالا تجربه شغلي يا تخصصي مي‌‌باشند و نشان مي­‌دهد اكثر پاسخگويان، با تجربه و احاطه در اين زمينه اقدام به پاسخگويي نموده­اند.

2.   بيشترين درصد فراواني در مورد ميزان آشنايي با اينترنت، متعلّق به گزينه «زياد» و برابر با 3/62% مي‌­باشد و افرادي كه «خيلي­ زياد» با اينترنت آشنايي داشته­اند، 8/14% از جامعه صاحب­نظران را در برگرفته­­اند.

3.     درصد كمي از صاحب­نظران (1/18%) به ميزان «زياد» و «خيلي ­زياد» با وب‌‌سايتهاي نوجوانان آشنا هستند.

 اين نتايج نشان مي‌­دهد با وجود استفاده از اينترنت و داشتن تخصص و تجربة شغلي در زمينه‌­هاي مختلف كودكان و نوجوانان، درصد كمي از صاحب­نظران به اهميت وب‌سايت­هاي نوجوانان توجّه داشته­‌اند.

تجزيه و تحليل پاسخهاي مربوط به مشخصات فردي نوجوانان 12ـ14 ساله

نكات قابل توجه در بررسي پاسخهاي داده شده به اين قسمت، به قرار زير است:

1.     8/18% نوجوانان به صورت روزانه و 2/28% آنان چند مرتبه در هفته از اينترنت استفاده مي‌كنند.

2.   تنها 2 نفر از پسران (2/6%) به ميزان «خيلي­ زياد» و «زياد» با وب‌­سايتهاي مخصوص نوجوانان آشنايي دارند. شايد آشنايي محدود نوجوانان با وب­‌سايتهاي مخصوص به خود، ناشي از نبود وب‌­سايتهاي مناسب با سن، نيازها و ويژگيهاي آنان و يا كيفيت نداشتن وب‌سايتهاي موجود باشد.

مقايسه مجموع نظرهاي صاحب­نظران و نوجوانان در رابطه با 92 ويژگي محتوايي

با استفاده از آزمون «تي»، مجموع نظرهاي صاحب­نظران و نوجوانان در رابطه با 92 مادة سياهه وارسي مورد مقايسه قرار گرفته است و در صورتي كه سطح معنا­داري كوچكتر يا مساوي 05/0، به دست آيد، وجود تفاوت معنا­دار با ضريب اطمينان 95% اعلام مي­گردد. انجام اين آزمون مقدار 422/0 را براي 2 گروه فوق به دست مي­دهد كه بيانگر نبود تفاوت معنا­دار در نظرهاي صاحب­نظران و نوجوانان است.

در گروه نوجوانان نيز براي مقايسه مجموع نظرهاي دختران و پسران، از آزمون «تي»، استفاده شد و نتايج آزمون، مقدار 338/0 را براي سطح معنا­داري اختلاف نظرها نشان مي‌­دهد كه همچون مورد قبل بيانگر نبود تفاوت معنا­دار است.

تعيين ويژگيهاي مهم از نظر كل پاسخگويان

ماده­هايي از سياهة وارسي كه از نظر كل پاسخگويان داراي درصد فراواني 50 به بالا براي دو گزينه «زياد» و «خيلي ­زياد» باشند، به عنوان ويژگيهاي مهم در نظر گرفته شده و قرارگيري آنها از نظر صاحب‌نظران و نوجوانان در وب­سايت ضروري است.

به منظور تسهيل فرايند پاسخگويي به سياهة وارسي، ويژگيهاي محتوايي در سياهه وارسي به دو گروه «موضوعات و مسائل مرتبط با نوجوانان 12ـ14 ساله» و «موضوعات و مسائل مربوط به وب­سايت» گروه‌­بندي شده­اند.

تجزيه و تحليل داده­ها نشان مي­دهد از ميان 68 ويژگي محتوايي مربوط به «موضوعات و مسائل مرتبط با نوجوانان 12ـ14 ساله»، 39 ويژگي مهم شناخته شده است. جدول شماره 3 بر اساس درصد فراواني، ابتدا ويژگيهاي مهم را به صورتي برجسته و سپس ويژگيهاي غيرمهم را به صورتي غير برجسته نشان مي‌دهد.

 از 24 ويژگي محتوايي مربوط به «موضوعات و مسائل مربوط به وب­‌سايت»، 14 ويژگي مهم شناخته شده كه در جدول شماره 4 آورده شده و همچون قبل بر اساس درصد فراواني و به صورت برجسته و غير برجسته، ويژگيهاي مهم از غير مهم متمايز گشته­ است.

بررسي پاسخهاي داده شده به قسمت پرسش باز

در انتهاي سياهة وارسي، پرسشي باز درنظر گرفته شده بود تا در صورتي كه صاحب­نظران­­­ و نوجوانان ويژگي مناسب ديگري را براي قرارگيري در وب­سايت نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني در نظر دارند كه در سياهه وارسي لحاظ نشده است، آن را ذكر كنند. در اين قسمت، ابتدا نظرهاي صاحب­نظران و سپس نوجوانان بيان خواهد شد.

به طور كلي، پاسخهاي صاحب­نظران در 2 محور كلي توضيح و تأكيد بر روي برخي ويژگيها، و ضرورت به مرحلة عمل رساندن اين پژوهش ديده مي­شود. همچنين، گروهي تذكر داده­اند براي به مرحله اجرا رساندن اين پژوهش بايد از متخصصان مختلف براي تهية محتواي آن استفاده كرد.

به علّت اين كه تعداد قابل­ توجّهي از نوجوانان از بيان منظور خود عاجز بودند، اين مرحله به صورت تعاملي با پژوهشگر انجام شد. در حين صحبت در مورد پرسش باز و ديگر موضوعات مورد علاقه نوجوانان، مشاهده شد علاوه بر استقبال نوجوانان و علاقه و تعجيل آنها در ساخت وب­سايت، بسياري از آنان از اين كه ديگر نبايد به ترجمه و مرور وب‌­سايتهاي انگليسي­زبان بپردازند، خوشحال هستند. همچنين، بررسي نظرهاي نوجوانان نشان داد آنها به آشنايي با فناوريهاي جديد بسيار علاقه‌­مندند.

مقايسه بسامد ويژگيهاي مستخرج از 53 وب­سايت انگليسي زبان مخصوص نوجوانان 12ـ14 ساله با نظر پاسخگويان

از 53 ويژگي محتوايي كه از نظر پاسخگويان مهم بوده است، 2 ويژگي اصلاً در وب‌­سايتهاي انگليسي زبان ديده ­نشد و از ميان 51 ويژگي باقي‌مانده، 33 ويژگي در زمرة پربسامدترين ويژگيها، و 18 ويژگي در گروه كم‌­بسامدها قرار داشتند. اين مسئله نشان مي‌دهد در 7/64% موارد، پاسخگويان ايراني با مسئولان وب‌­سايتهاي انگليسي زبان هم‌عقيده‌اند و اهميت اين 33 ويژگي در هر دو حالت، زياد بوده است. در جدول شماره 5، 89 ويژگي محتوايي مشاهده شده در وب­‌سايتهاي انگليسي زبان بر اساس بسامد آنها در اين وب­‌سايتها رتبه­بندي و تنظيم و ويژگيهاي «مهم» شناخته شده از نظر پاسخگويان ايراني، به رنگ خاكستري و ويژگيهاي «مهم و پربسامد» با افزودن ستاره‌­اي در كنار آنها، مشخص شده­اند.

همان­طور كه جدول 5 نشان مي­دهد، در مورد «عنوان»، «معرفي سازنده وب‌سايت» و «اطّلاعات و تصاوير درباره اشباح» تطابق زيادي در نظر پاسخگويان با رتبة بسامدي آنها وجود دارد. ويژگيهاي «بازيهاي رايانه­اي» و «تبليغات» در زمرة ويژگيهاي با بسامد بالا ولي كم­اهميت از نظر پاسخگويان هستند و در مقابل، برخي ويژگيها همچون «معرفي نوجوانان موفق» و «بخشي مخصوص نوجوانان معلول» در گروه ويژگيهايي هستند كه با وجود كم‌بسامد بودن، مهم شناخته شده­اند.

همان­طور كه نتايج حاصل از مقايسة بسامدها با نظر پاسخگويان نشان مي­دهد، پربسامد بودن ويژگيها به معناي مهم بودن آن ويژگيها در تمامي شرايط و براي همگان نيست. همچنين، كم بسامد بودن ويژگيها نيز لزوماً به معناي كم­اهميت بودن ويژگيها نيست، زيرا اين امكان وجود دارد كه ويژگيهاي مذكور به تازگي مورد توجه قرار گرفته و يا در فرهنگهاي ديگر پرداختن به آنها چندان ضروري احساس نشده است. در نهايت مي‌‌توان گفت، مشاهدة 18 ويژگي محتوايي (29/35%) كم­بسامد در وب‌­سايتهاي انگليسي‌‌ زبان ولي مهم شناخته شده از نظر پاسخگويان ايراني، ثابت مي‌­كند ميزان بسامد يك ويژگي در وب‌­سايتها تعيين كنندة ميزان اهميت آن نيست و قرارگيري ويژگيهاي كم­بسامد در سياهة وارسي به منظور نظرخواهي از صاحب­نظران و نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني، توانسته است به غناي الگوي بهينه براي وب­سايت مخصوص به نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني بيفزايد.

تجزيه و تحليل داده­هاي حاصل از سياهه وارسي نشان داد از ميان 92 ويژگي محتوايي شناسايي شدة حاصل از تحليل محتواي 54 وب­سايت، 53 ويژگي از نظر پاسخگويان مهم شناخته شده­اند. به نظر مي­‌رسد از ميان ويژگيهاي محتوايي، گروه­هاي خاصي مورد توجه پاسخگويان قرار گرفته­اند و مي­توان آنها را به طور كلي در چند محور موضوعي زير مشاهده نمود:

ـ ويژگيهايي كه براي زندگي روزمره و اوقات فراغت نوجوانان مناسب است (همچون بازيهاي فكري، موسيقي وآهنگ، داستان، سرگرمي­هاي رياضي و امثال آن)

ـ ويژگيهايي كه در آيندة نوجوانان و شكل گيري هويت و شخصيت آنان تأثير گذار است (همچون اطلاعات ملي، آشنايي با مشاغل، موضوعات فرهنگي، تابلو اعلانات به منظور بيان گفته‌ها و امثال آن)

ـ گروهي از ويژگيها نيز در راستاي افزايش دانايي و آگاهي نوجوانان و ارتقاي توانايي­هاي آنان انتخاب شده­اند (همچون زبان­آموزي، اطلاعات عمومي، يادگيري مهارتهاي مختلف و امثال آن)

ـ گروه آخر نيز ويژگيهايي را در بر مي­گيرد كه براي رفع و جلوگيري از ايجاد مشكلات براي نوجوانان مي­باشد (همچون مشاوره، آشنايي با خطرهاي اينترنتي، از كتابدار بپرسيد و امثال آن).

در نهايت مي­توان گفت، ويژگيهاي مهم شناخته شده در زمرة ويژگيهايي قرار دارند كه هم پاسخگوي نيازها و ويژگيهاي اين رده سني از گروه نوجوانان است و هم به آنان در گذر از اين دوران آمادگي پذيرش مسئوليتهاي آينده و ورود به جامعه، كمك مي‌كند.

به علت نبود تفاوت معنا­دار در مجموع نظرهاي اين دختران و پسران، مي­توان گفت لزومي به طراحي وب­سايتي جنسيت­گرا براي نوجوانان 12ـ14 ساله نيست.

از مقايسه مهمترين ويژگيها با تنها وب­سايت فارسي­زبان نوجوانان 12ـ 14 ساله، مشخص گرديد فقط 16 ويژگي­ محتوايي (18/30%) در اين وب­سايت رعايت شده­اند كه بيانگر بي­توجهي يا نا آگاهي مسئولان ذيربط نسبت به اين­گونه منابع اطلاعاتي نوين براي نوجوانان است. مهاجر نيز در پژوهش خود بيان مي­كند حتّي وب‌­سايتهاي «سارا و دارا» و «هدهد» كه توسط كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان طراحي شده­اند، از نظر محتوايي بسيار ضعيف هستند و اين مسئله با توجه به سابقه اين سازمان در ارائه خدمات به كودكان و نوجوانان، بسيار نااميد كننده است (1385، 44). بنابراين، پيشنهاد مي­شود مسئولان ذيربط از يافته‌هاي اين پژوهش و ويژگيهاي مهمِ شناسايي شده، در جهت ارتقاي سطح كيفيت و ايجاد وب‌­سايتهاي نوجوانان 12ـ14 ساله ايراني استفاده كنند.

ـ اكبري، ابوالقاسم (1381) مشكلات نوجواني و جواني. تهران: ساوالان.

ـ عطاران، محمد (1382). نوجواني و هويت شبكه­اي. ويژه­نامه مجله دانشكده علوم تربيتي و روانشناسي دانشگاه فردوسي، (بهار و تابستان): 23 ـ 38.

ـ قزل­اياغ، ثريا (1383). ادبيات كودكان و نوجوانان و ترويج خواندن (مواد و خدمات كتابخانه­اي براي كودكان و نوجوانان). تهران: سمت.

ـ مولاپور، فرشيد (1382). استفاده كودكان از اينترنت، چرا و چگونه. موفقيت، (اسفند): 54.

ـ مهاجر، گلبو (1385). معماري اطّلاعات از چشم­انداز كودكان: بررسي سايت­هاي فارسي كودكان در وب. پايان­نامه كارشناسي ارشد. دانشكده علوم تربيتي و روانشناسي. دانشگاه شيراز.

- Bilal, Dania & Peiling Wang (2005). Children's Conceptual Structures of Science Categories and the Design of Web Directories. Journal of the American Society for Information Science and Technology, Vol. 12: 1303-1313. http://www.emeraldinsight.com. (accessed on April 17, 2007).

- Dunham, Trudy & Swetal Sindhvad (2005). Exploring Development & Design of Web-Based Learning Environments for Children. Presented at 19^th Annual Conference on Distance Teaching and Learning. http://www.uwex.edu/disted/conference. (accessed on April 23, 2007).

- Gross, Melissa, Eliza T. Dresang, Leslie E. Holt (2004). Children's in-library use of computers in an urban public library. Library & Information Science Research 26: 311-337. http://www.sciencedirect.com. (accessed on December 26, 2006).

- Hughes-Hassell, Sandra & ErikaThickman Miller (2003). Public library websites for young adults: meeting the needs of today's teens online. Library & Information Science Research 25: 143-156. http://www.sciencedirect.com. (accessed on December 26, 2006).

- Nesset, Valerie & Andrew Large (2004). Children in the information technology design process: a review of theories and their applications. Library & Information Science Research 26:140-161. http://www.Sciencedirect.com. (accessed on December 30, 2006).